چند گرم طلا روی گوشی موبایل، بدون اجرت، بدون ویترین، بدون فروشنده. این تصویری است که میلیونها نفر این روزها با آن آشنا شدهاند. اما پشت همین تصویر ساده، جنگی در جریان است؛ جنگی میان آدمهایی که نگران پساندازشان هستند و آدمهایی که نگران نانشان.
طلای آبشده این روزها به یکی از داغترین موضوعات بازار طلا تبدیل شده است. از یک سو، پلتفرمهای آنلاین خرید و فروش طلا با وعده سرمایهگذاری آسان و امکان خرید با مبالغ کم، میلیونها نفر را به این بازار کشاندهاند. از سوی دیگر، بخشی از فعالان سنتی بازار طلا میگویند این روند نهتنها به ضرر صنعت طلا و جواهر است، بلکه میتواند کارگاههای تولیدی را یکییکی تعطیل کند و هنر طلاسازی در ایران را از بین ببرد.
برای بررسی این موضوع، با تعدادی از طلافروشان و مردم گفتوگو کردیم. نتیجه نشان میدهد شکافی جدی میان نگاه سرمایهگذاران و نگاه فعالان صنف طلا شکل گرفته است.
مردم دنبال سرمایهگذاریاند، نه زیورآلات
در میان کسانی که به خرید طلای آبشده روی آوردهاند، یک استدلال مشترک بارها شنیده میشود: حفظ ارزش پول.
یکی از خریداران میگوید: «وقتی درآمدها با تورم همخوانی ندارد، طبیعی است که آدم دنبال راهی برای حفظ ارزش پولش بگردد. طلای آبشده اجرت ندارد و موقع فروش هم ضرر کمتری میدهیم.»
فرد دیگری مشکل را نه در بازار طلا، بلکه در شرایط اقتصادی میبیند: «اگر قدرت خرید مردم بالا بود، خیلیها دوست داشتند طلا و جواهر بخرند. الان اول باید به فکر حفظ سرمایه بود، بعد زیبایی و استفاده.»
برخی هم صریحتر میگویند که انتقاد طلافروشان بیشتر از جای دیگری آب میخورد؛ از کاهش فروش مصنوعات. به اعتقاد آنها، مردم نمیتوانند به خاطر حمایت از یک صنعت، از منافع اقتصادی خودشان چشمپوشی کنند.
یکی از شهروندان میگوید: «وقتی بین خرید طلای ساختهشده با اجرت بالا و طلای آبشده بدون اجرت حق انتخاب داشته باشم، طبیعتاً گزینهای را انتخاب میکنم که ارزش پولم را بیشتر حفظ کند.»
نگرانی طلافروشان؛ «سرمایه از تولید خارج شده»
در سمت دیگر ماجرا، طلافروشان و تولیدکنندگان تصویر متفاوتی دارند.
از نگاه آنها، ورود گسترده سرمایههای خرد به بازار طلای آبشده باعث شده تقاضا برای مصنوعات طلا به شکل محسوسی پایین بیاید. نتیجهاش هم کاهش تولید، تعطیلی کارگاهها و بیکاری نیروهای متخصص بوده است.
یکی از طلافروشان میگوید: «قبلاً خانوادهها برای خرید طلا به بازار میآمدند. امروز بسیاری از مردم فقط قیمت طلا را توی اپلیکیشنها دنبال میکنند و طلا را مثل یک دارایی مالی میبینند، نه یک کالا.»
برخی دیگر میگویند بازار طلای آبشده عملاً تولید را دور زده است. پولی که میتوانست صرف سفارش ساخت، طراحی و تولید مصنوعات طلا شود، حالا به سمت خرید شمش و آبشده رفته است
یک فروشنده قدیمی بازار میگوید: «وقتی همه دنبال خرید آبشده باشند، چه کسی سفارش ساخت میدهد؟ کارگاهها با سفارش زندهاند.»
هشدار رئیس اتحادیه طلا و جواهر مشهد
یوسف تقیزادگان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر مشهد، از منتقدان جدی فروش طلای آبشده به عموم مردم است.
او در گفتوگو با رسانهها گفته که «پلتفرمها و فروش خردهفروشی آبشده به مردم، صنعت طلا و جواهر را به نابودی میکشاند.»
تقیزادگان معتقد است اصلیترین ضربه این روند به تولیدکنندگان و کارگاههای طلاسازی خورده است. به گفته او، برخی کارگاههایی که دهها یا حتی بیش از صد نفر نیرو داشتند، یا کاملاً تعطیل شدهاند یا بخش بزرگی از کارکنانشان را اخراج کردهاند.
رئیس اتحادیه طلا و جواهر مشهد تأکید میکند که طلای آبشده باید در چرخه حرفهای بازار و میان فعالان صنف مبادله شود، نه اینکه به کالای سرمایهگذاری همگانی تبدیل شود. او خواهان ممنوعیت فروش طلای آبشده به مردم شده و میگوید ادامه این روند، تولید را تضعیف میکند و بخشی از ظرفیتهای صنعت طلا و جواهر کشور را از بین میبرد.
از نگاه او، گرایش گسترده مردم به خرید آبشده و سکه باعث شده خرید مصنوعات طلا افت کند و بسیاری از واحدهای صنفی و تولیدی با بحران جدی روبهرو شوند.
یک اختلاف فراتر از بازار طلا
آنچه از این گفتوگوها به دست میآید این است که دعوا بر سر طلای آبشده، فقط یک اختلاف صنفی نیست؛ بازتاب دو نگاه متفاوت به اقتصاد است.
مردم در دل تورم، طلا را ابزاری میبینند برای اینکه ارزش داراییهایشان آب نرود. در مقابل، تولیدکنندگان و فروشندگان مصنوعات طلا میگویند این تمرکز بیش از حد بر طلای آبشده، سرمایه را از تولید دور میکند و یک صنعت اشتغالزا را آرام آرام خرد میکند.
شاید پرسش اصلی این باشد که آیا میشود میان این دو هدف تعادلی ایجاد کرد؟ مردم به ابزارهای کمهزینه سرمایهگذاری نیاز دارند و صنایع تولیدی هم بدون تقاضا و گردش سرمایه امکان بقا ندارند.
فعلاً اما کفه ترازو به سمت سرمایهگذاری سنگینی میکند. در بازاری که نااطمینانی اقتصادی بالا رفته، بسیاری از مردم ترجیح میدهند به جای خرید یک گردنبند یا انگشتر، چند گرم طلای آبشده روی گوشیشان داشته باشند. تصمیمی که برای سرمایهگذار کاملاً منطقی است، اما از نگاه بخشی از فعالان صنعت طلا، زنگ خطری است برای آینده تولید.