برای شناخت سرمایهگذاران اثرگذار در اقتصاد دیجیتال، باید پلتفرمهای پرکاربرد و سودآور را زیر ذرهبین برد. انتشار صورتهای مالی و گزارش هیئتمدیره شرکت ارتباطات سیار ایران (همراه اول) در سامانه کدال، فرصت مناسبی برای بررسی سرمایهگذاران این پلتفرمها است. مرور فهرست سرمایهگذاریها در این پلتفرمها یک نقطه مشترک به نام «حرکت اول» داردکه نام این شرکت سرمایهگذار در کنار شماری از شناختهشدهترین کسبوکارهای دیجیتال کشور؛ از دیجیکالا و فلایتودی تا آچاره، همراه مکانیک و میاره دیده میشود. از اینرو، اطلاعات تکمیلی این گزارش علاوه بر صورتهای مالی منتشر شده، از معاونت پساسرمایهگذاری شرکت «حرکت اول» دریافت شد و این پرونده ویژه، با اتکا به این دادهها، مروری بر عملکرد سرمایهگذاریهای حرکت اول در اقتصاد دیجیتال ایران است.
سرمایهگذاری فراتر از تأمین مالی
به گزارش روابط عمومی حرکت اول، سرمایهگذاری خطرپذیر، علاوه بر تأمین منابع مالی، باید بتواند مسیر رشد و بلوغ کسبوکارها را هم هموار کند. شرکت «حرکت اول» که از زمان تأسیس در سال ۱۳۹۷ «همراه با کارآفرینان تراز اول» را ماموریت خود قرار داده، در همه این سالها تلاش کرده است تا این نقش را ایفا کند. تنوع حوزههای سرمایهگذاری این شرکت و عدم تمرکز بر یک بازار خاص و توسعه همزمان چندین زنجیره ارزش در اقتصاد دیجیتال ایران، به نوعی راهبرد این شرکت است.
به شکلی که امروز رد پای این مجموعه را میتوان در بخشهای مهمی از خدماتی همچون خرید اینترنتی و رزرو خدمات سفر به صورت برخط گرفته تا دریافت خدمات در محل، خرید و فروش خودرو، آموزش به صورت برخط و سلامت دیجیتال مشاهده کرد. پلتفرمهایی که میلیونها ایرانی بهصورت روزانه از آنها استفاده میکنند.
دیجیکالا؛ حضور در بزرگترین بازار تجارت الکترونیک کشور
دیجیکالا به عنوان بزرگترین کسبوکار حاضر در سبد سرمایهگذاری حرکت اول، از مهمترین سرمایهگذاریهای این شرکت به شمار میرود. در سال ۱۴۰۳ «همراه اول» با تملک ۴۰ درصد از سهام گروه تجارت الکترونیک دیجیکالا و واگذاری مدیریت این سرمایهگذاری به شرکت حرکت اول، زمینه حضور این شرکت را در بزرگترین پلتفرم تجارت الکترونیک کشور فراهم کرد. نخستین سال حضور دیجیکالا در پورتفوی حرکت اول، با ثبت شاخصهای مالی و عملکردی قابل توجهی همراه بود. گروه تجارت الکترونیک دیجیکالا توانست با اتکا به اعتماد میلیونها کاربر، توانمندی سرمایه انسانی و تمرکز بر نوآوری، یکی از درخشانترین سالهای فعالیت خود را رقم بزند.
حجم فروش گروه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل، ۹۱ درصد رشد کرد و سود گروه نیز ۱۴۷ درصد افزایش را تجربه کرد. در کنار این عملکرد، دیجیپی نیز با حفظ شاخصهای مالی و اعتباری، اعطای اعتبار خرد مصرفی را بیش از سه برابر افزایش داد و سود خود را چهار برابر کرد و نقش مؤثرتری در توسعه دسترسی خانوارهای ایرانی به خدمات مالی داشت.
فلایتودی؛ سهمگیری از بازار گردشگری کشور
فلایتودی، پلتفرم شناخته شده در حوزه ارائه خدمات گردشگری در بستر دیجیتال، یکی دیگر از شاخصترین نمونههای موفق سرمایهگذاری «حرکت اول» محسوب میشود که در سال ۱۴۰۱ با تملک ۳۴ درصد سهام آن، این پلتفرم نیز در سبد سرمایهگذاری حرکت اول قرار گرفت. فلای تودی علیرغم تبعات گسترده جنگ دوازده روزه و جنگ رمضان در صنعت گردشگری، با تدبیر و دوراندیشی توانست با کمترین آسیب ممکن به نسبت سایر بازیگران این عرصه این دوران را سپری کند. بر اساس صورتهای مالی منتشر شده در سامانه کدال، درآمد عملیاتی این شرکت در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۱۹۹ درصد افزایش یافته و سود آن نیز بیش از ۱۶۲ درصد رشد کرده است؛ ارقامی که نشان میدهد فلایتودی جهش قابل توجهی در عملکرد مالی داشته است.
آچاره؛ نمونهای موفق از توسعه اقتصاد خدمات
حرکت اول با در اختیار داشتن ۱۷.۵ درصد از سهام هلدینگ سانا گستر سبز، در توسعه یکی از مجموعههای فعال حوزه خدمات در محل آنلاین کشور سهیم است. این هلدینگ، توسعهدهنده پلتفرمهای «آچاره»، «آچاره سازه» و «اوبار» است که هر یک در بخشی از بازار خدمات دیجیتال فعالیت میکنند.
در میان این کسبوکارها، «آچاره» با ارائه خدمات متنوع در محل، از جمله خدمات ساختمانی، تعمیرات، نظافت، اسبابکشی، حملونقل و خدمات سازمانی، مهمترین منبع درآمد و سودآوری این هلدینگ به شمار میرود. بررسی عملکرد مالی شرکت نشان میدهد سهم آچاره از سود ناخالص گروه طی سه سال اخیر روندی صعودی داشته و از ۷۵ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۸۲ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
دیگر شرکتهای این هلدینگ نیز عملکرد رو به رشدی را تجربه کردهاند. شاخص سود خالص «اوبار» در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل حدود ۱۱۲۰ درصد افزایش یافته و شاخص درآمد عملیاتی آن نیز نزدیک به ۸۶ درصد رشد کرده است.
«آچاره سازه» نیز در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ عملکرد بهتری را به ثبت رسانده است؛ بهگونهای که شاخص سود این شرکت حدود ۲۰۰ درصد و شاخص درآمد عملیاتی آن نزدیک به ۳۱ درصد افزایش یافته است.
همراه مکانیک؛ جهش بهرهوری در بازار خودرو
حرکت اول از سال ۱۳۹۹ با سرمایهگذاری در «همراه مکانیک» به جمع سهامداران این پلتفرم پیوست. همراه مکانیک که خدمات کارشناسی، خرید و فروش و دستیار فروش خودرو را بهصورت برخط و حضوری ارائه میدهد، در سالهای اخیر روندی رو به رشد را تجربه میکند. تعداد خدمات ارائهشده این شرکت در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۱ حدود ۵ برابر شده است که بیانگر توسعه دامنه فعالیت و افزایش تقاضا برای خدمات آن است.
همزمان با رشد خدمات، این شرکت برای تسهیل فرآیند خرید و فروش خودرو، شبکه فعالیت خود را نیز توسعه داده و با راهاندازی ۶ شعبه فیزیکی خرید و فروش خودرو، مدل ارائه خدمات خود را از فضای صرفاً آنلاین فراتر برده است. این رویکرد، علاوه بر افزایش دسترسی مشتریان، توانسته است به نرخ رشد متوسط 141 درصدی درآمد عملیاتی طی این سالها منجر شود و با در اختیار گرفتن ظرفیت تمامی لیزینگها به فروش اعتباری خودرو کمک کند.
میاره؛ رشد ۳۵۰ درصدی فروش خدمات
پلتفرم لجستیکی B2B «میاره» نیز یکی دیگر از کسبوکارهایی است که در سبد سرمایهگذاری شرکت «حرکت اول» قرار دارد. ارزش فروش خدمات این شرکت در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۱ بیش از ۳ برابرشده است. تعداد تحویلهای موفق این شرکت در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲ برابر سال ۱۴۰۳ رسیده و در همین بازه زمانی، سود خالص نیز نزدیک به ۸۸ درصد رشد را ثبت کرده است. این پلتفرم با توسعه خدمات خود و توسعه جغرافیایی قابل توجه در سال گذشته توانسته ۲۴ شهر جدید را به گستره توزیع خود اضافه کند. همچنین میاره در همافزایی با دیجیکالا و توسعه «تجارت سریع» به دومین بازیگر بزرگ این حوزه تبدیل شده است.
سرمایهگذاری در حوزههای آموزش، رسانه و سلامت، برای آینده
سبد سرمایهگذاری حرکت اول تنها به کسبوکارهای بزرگ و سودده محدود نیست و میبینیم که در حوزه آموزش دیجیتال و گسترش عدالت آموزشی در سطح کشور، این شرکت درموسسه آنلاین آلاء نیز سرمایهگذاری داشته است. این مدرسه آنلاین پس از دورهای افت عملکردی، در نهماهه نخست سال ۱۴۰۴ رشد نزدیک به ۸۰ درصدی فروش را تجربه کرد.
در بخش رسانه و محتوای دیجیتال نیز پلتفرم «دیدیمون» در سبد سرمایهگذاری حرکت اول است که این پلتفرم سرگرمی کودک و نوجوان پس از دورهای از درآمدهای محدود، در همافزایی با «روبیکا» و راهاندازی بستر «روبی کیدز» در سال ۱۴۰۴، رشد ۷۲۵ درصدی درآمد را گزارش کرده که نشاندهنده ورود این کسبوکار به مرحله جدیدی از توسعه و رشد درآمدی است.
البته همه سرمایهگذاریهای این مجموعه با روندی صعودی همراه نبودهاند. برای نمونه، در حوزه سلامت دیجیتال و در حوزه فناوری هوش مصنوعی در بازار املاک، در مقاطعی با افت برخی شاخصهای عملکردی روبهرو بودهاند.
با این حال، تنوع سبد سرمایهگذاری در حوزههای مختلف، بخشی از راهبرد مدیریت ریسک در سرمایهگذاری خطرپذیر به شمار میرود؛ راهبردی که موفقیت آن نه با عملکرد یک یا دو سرمایهگذاری، بلکه با بازدهی کل پورتفو سنجیده میشود.
حرکت اول، سهیم در معماری اکوسیستم دیجتیال
مرور عملکرد شرکتهای حاضر که در سبد سرمایهگذاری حرکت اول هستند، نشان میدهد این مجموعه صرفاً یک تأمینکننده سرمایه نیست و حضور همزمان این شرکت در حوزههای تجارت الکترونیک، گردشگری، خدمات در محل، لجستیک، آموزش، سلامت و فناوریهای نوظهور، تصویری از یک سرمایهگذار اکوسیستمساز را ترسیم میکند. این یعنی «حرکت اول» در معماری اکوسیستم دیجیتال ایران سهیم است و نقش قابل توجهی دارد.
چنانکه میبینیم این شرکت در سال ۱۴۰۴ با رشد ۱۳۲ درصدی درآمد عملیاتی و افزایش بیش از ۱۲ برابری سود سهام دریافتی، توانسته کارنامه مالی قابل قبولی را در کارنامه خود ثبت کند. از سویی دیگر، ورود این شرکت به حوزههای نوظهوری مانند هوش مصنوعی، هوشمندسازی صنایع و فناوریهای بهینهسازی انرژی نشان دهنده این است که این مجموعه در حال ترسیم افقهای جدیدی برای آینده اقتصاد دیجیتال کشور است.
بررسی این پرونده ویژه به ما میگوید که سرمایهگذاری خطرپذیر، اگر با نگاه به آینده و تحولات پیشرو و به صورت بلندمدت باشد، میتواند به یکی از موتورهای اصلی توسعه اقتصاد نوآوری تبدیل شود.