دو خبر که در ظاهر ارتباط مستقیمی با یکدیگر ندارند، در کنار هم میتوانند نشانه آغاز یک تغییر مهم در بازار خودروی ایران باشند؛ تغییری که شاید در ماهها و سالهای آینده هم چهره خیابانهای تهران و دیگر شهرهای کشور را تغییر دهد و هم بر قیمت خودرو اثر بگذارد.
نخستین خبر، چراغ سبز دولت به پلاک ملی شدن خودروهای بالای ۲۵۰۰ سیسی موجود در مناطق آزاد است. بر اساس مکاتبه معاونت حقوقی رئیسجمهور، خودروهایی که پیش از ابلاغ آییننامه اجرایی قانون ساماندهی صنعت خودرو وارد مناطق آزاد شدهاند، میتوانند پس از انجام تشریفات قانونی پلاک ملی دریافت کنند و در سراسر کشور تردد داشته باشند.
خبر دوم به آغاز شمارهگذاری خودرو و رونمایی از پلاک منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی (ره) مربوط میشود؛ منطقهای که مدیران آن از برنامههای گسترده برای توسعه لجستیک، تجارت، فناوری و نوآوری سخن میگویند و تلاش دارند آن را به یکی از مهمترین مناطق آزاد کشور تبدیل کنند.
این دو خبر در کنار یکدیگر یک پیام روشن دارند: دولت در حال بازتعریف نقش مناطق آزاد در بازار خودرو است.
پایان حبس خودروهای مناطق آزاد
سالها بخشی از خودروهای وارداتی موجود در مناطق آزاد به دلیل محدودیتهای قانونی امکان ورود به سرزمین اصلی را نداشتند. بسیاری از این خودروها از برندهای معتبر جهانی و در رده خودروهای لوکس یا نیمهلوکس قرار میگیرند. محدود بودن بازار خرید و فروش آنها به مناطق آزاد باعث شده بود بخشی از این سرمایهها عملاً راکد بمانند.
اکنون با فراهم شدن امکان دریافت پلاک ملی، این خودروها میتوانند وارد بازار سراسری کشور شوند. طبق برآوردهای مطرحشده در بودجه ۱۴۰۵، حدود ۴۶ هزار دستگاه خودرو موجود در مناطق آزاد امکان دریافت پلاک ملی خواهند داشت و علاوه بر آن ورود ۵۰ هزار دستگاه دیگر نیز با تخفیف در حقوق ورودی پیشبینی شده است.
این اعداد در بازاری که سالها با کمبود عرضه روبهرو بوده، قابل توجه هستند.
خیابانهای متفاوتتر
یکی از نخستین نتایج این تصمیم احتمالاً افزایش تنوع خودرو در شهرهای بزرگ خواهد بود.
بازار خودروی ایران طی سالهای گذشته به دلیل محدودیت واردات، به بازاری کمتنوع تبدیل شده است. بسیاری از خودروهایی که در مناطق آزاد تردد میکردند، هرگز امکان حضور رسمی در تهران، مشهد، اصفهان، شیراز یا تبریز را نداشتند.
در صورت اجرای کامل این سیاست، بخشی از این خودروها وارد بازار شهرهای اصلی خواهند شد. نتیجه آن میتواند افزایش تنوع برندها، مدلها و کلاسهای خودرویی باشد؛ اتفاقی که سالهاست در بازار خودرو ایران مشاهده نشده است.
برای نخستین بار پس از سالها، ممکن است بخشی از خودروهایی که تاکنون فقط در کیش، قشم، اروند یا دیگر مناطق آزاد دیده میشدند، در خیابانهای شهرهای بزرگ کشور نیز حضور پیدا کنند.
آیا قیمت خودرو کاهش پیدا میکند؟
مهمترین پرسش بازار، اثر این تصمیم بر قیمت خودرو است.
ورود دهها هزار خودرو به بازار لزوماً به معنای سقوط قیمتها نیست، اما میتواند بخشی از فشار ناشی از کمبود عرضه را کاهش دهد. در بازار خودرو ایران، محدودیت عرضه یکی از عوامل اصلی شکلگیری حباب قیمتی بوده است.
افزایش تعداد خودروهای قابل معامله، افزایش نقدشوندگی و ایجاد گزینههای بیشتر برای خریداران میتواند بخشی از تقاضا را از بازار خودروهای موجود منحرف کند. در چنین شرایطی احتمال تعدیل قیمتها، بهویژه در بخش خودروهای وارداتی و لوکس، افزایش پیدا میکند.
حتی اگر کاهش قیمت گستردهای رخ ندهد، افزایش رقابت میتواند مانع رشد سریع قیمتها شود؛ موضوعی که در سالهای اخیر کمتر در بازار خودرو ایران دیده شده است.
نقش منطقه آزاد شهر فرودگاهی
آغاز شمارهگذاری خودرو در منطقه آزاد شهر فرودگاهی امام خمینی را نیز میتوان بخشی از همین روند دانست.
این منطقه به دلیل نزدیکی به تهران، دسترسی به شبکه حملونقل کشور و برنامههای توسعهای در حوزه لجستیک و فناوری، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مهمترین دروازههای ورود کالا و خودرو را دارد.
رونمایی از پلاک اختصاصی این منطقه صرفاً یک اقدام نمادین نیست. این اقدام نشان میدهد زیرساختهای اجرایی لازم برای توسعه فعالیتهای منطقه آزاد در حال شکلگیری است؛ موضوعی که میتواند در آینده بر بازار خودرو نیز اثرگذار باشد.
آغاز یک تغییر بزرگتر؟
اگرچه هنوز جزئیات نهایی عوارض، سود بازرگانی و نحوه اجرای طرح مشخص نیست، اما همزمانی این دو خبر از تغییر رویکرد سیاستگذار حکایت میکند.
تا همین چند سال پیش سیاست غالب، محدود کردن ورود خودروهای خارجی بود. اکنون اما دولت در حال استفاده از ظرفیت خودروهای موجود در مناطق آزاد برای افزایش عرضه در بازار داخلی است.
اگر این سیاست با ثبات ادامه پیدا کند، نه تنها میتواند بخشی از التهاب بازار خودرو را کاهش دهد، بلکه ممکن است پس از سالها خیابانهای تهران و دیگر شهرهای کشور را نیز متنوعتر کند؛ خیابانهایی که مدتهاست از کمبود انتخاب و محدودیت عرضه رنج میبرند.