در اقتصاد کلاسیک، انتظار میرود تکانههای شدید اقتصادی، به موازات کاهش قدرت خرید و افت تقاضا، موجی از نکول و تاخیر در تسویه بدهیهای خرد را به همراه داشته باشد. با این حال، بررسی دادههای سرویس خرید اعتباری (BNPL) دیجیپی در مقاطع پرالتهاب سال ۱۴۰۴، تصویر متفاوتی را ارائه میدهد.
به گزارش روابط عمومی دیجیپی، براساس دادههای منتشر شده در گزارش سالانه ۱۴۰۴ گروه دیجیکالا، در مقاطعی که حجم خرید اعتباری تحت تاثیر شرایط بیرونی کاهش پیدا کرده، نرخ عدم پرداخت در بازه بررسیشده تغییر هماندازهای نداشته است. به بیان سادهتر، کاهش خرید جدید لزوما با افزایش عدم پرداخت تعهدات قبلی همراه نبوده است.
همین تفاوت، سوال مهمتری را مطرح میکند: آیا در شرایط پرنوسان، تصمیم برای «خرید نکردن» از تصمیم برای «پرداخت نکردن» جداست؟ بررسی روند خرید اعتباری و بازپرداخت کاربران دیجیپی میتواند سرنخهایی برای پاسخ به این پرسش ارائه دهد.
بخوانید: تجارت الکترونیکی ایران از پنجره دیجیکالا
انقباض آگاهانه؛ بحران فقط تقاضا را تغییر نمیدهد
بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی معمولا نخستین اثرشان را روی رفتار مصرفکننده میگذارند. در دوران ابهام و عدم قطعیت، مصرفکنندگان به طور غریزی استراتژی «صبر و نظاره» را در پیش میگیرند. در این بازههای زمانی، اولویت تخصیص نقدینگی در خانوارها به سمت کالاهای اساسی و حفظ سپردههای نقدی تغییر میکند و خرید کالاهای بادوام یا غیرضروری که معمولا از طریق سرویسهای BNPL تامین مالی میشوند، به تعویق میافتد.
براساس آنچه در نمودار «رشد خالص فروش (NMV)» مشخص است، در ابتدای سال ۱۴۰۴، روند خرید اعتباری در حال تغییر است و در حوالی بازه اثر جنگ ۱۲روزه، کاهش محسوسی دیده میشود. پس از این دوره، خرید اعتباری دوباره روند افزایشی پیدا میکند و در ماههای بعد به سطوح بالاتری میرسد.
اما در ادامه سال، همزمان با بازهای که در گزارش با عنوان «اثرات اتفاقات دیماه» مشخص شده است، دوباره تغییر در روند خرید دیده میشود. پس از این دوره، رشد خالص فروش بار دیگر افزایش پیدا میکند و در ماههای بعد به یکی از بالاترین نقاط نمودار میرسد. در نهایت، در بازه مشخصشده بهعنوان «اثر جنگ ۴۰روزه» نیز کاهش دیگری در حجم خرید اعتباری دیده میشود. بنابراین طبق این نمودار، حجم خرید اعتباری در برابر تغییرات محیطی و شرایط حاکم بر جامعه، نوسان بیشتری نشان داده است.
این اتفاق چندان دور از انتظار نیست. خرید، بهخصوص خریدهای غیرضروری، یکی از بخشهایی است که مصرفکننده میتواند در زمان افزایش نااطمینانی سریعتر آن را تغییر دهد. فرد ممکن است خریدی را که قرار بود امروز انجام دهد، به ماه بعد موکول کند یا اساسا از انجام آن صرفنظر کند.
آزمون اعتبارسنجی و مدیریت ریسک؛ واکاوی ثبات نرخ عدم پرداخت
نقطه عطف دادههای سال ۱۴۰۴ دیجیپی، در رفتار کاربران پس از دریافت اعتبار و در مرحله بازپرداخت نهفته است. بر اساس نمودار «نرخ عدم پرداخت BNPL تا روز پنجم ماه»، با وجود سایه سنگین ریسکهای محیطی و افت شدید تمایل به خریدهای جدید، ساختار بازپرداخت تعهدات پیشین دچار تزلزل نشده است. اگرچه در شرایط بحرانی، نوسانات اندکی در تسویههای روزهای ابتدایی ماه مشاهده میشود، اما این تاخیرهای خرد هرگز به نکول قطعی و افزایش معنادار مطالبات سوختشده تبدیل نشدهاند.
تحلیل این ثبات آماری از منظر کارشناسی، کارایی معماری مدلهای ارزیابی ریسک را در صنعت لندتک برجسته میکند. حفظ روند باثبات بازپرداختها در شرایط پرنوسان اقتصادی، حاکی از آن است که الگوریتمهای اعتبارسنجی مبتنی بر داده، توانستهاند تناسب دقیقی میان سقف تسهیلات تخصیصی و توان مالی واقعی کاربران ایجاد کنند. در واقع، عدم تغییر معنادار در نرخ نکول نشان میدهد که فرآیند تخصیص اعتبار بر اساس شناخت واقعبینانه از ظرفیتهای اقتصادی متقاضیان انجام شده است؛ بهگونهای که کاربران حتی در زمان بروز تکانههای تورمی، انعطافپذیری لازم برای مدیریت جریان نقدینگی و ایفای تعهدات خود را حفظ کردهاند.
این دادهها را میتوان از زاویه رفتار مصرفکننده هم تحلیل کرد. خرید جدید یک تصمیم قابل تعویق است. فرد میتواند خریدی را که ضروری نیست، به هفته یا ماه بعد موکول کند و در شرایط نامطمئن، نقدینگی خود را برای هزینههایی که اولویت بیشتری دارند نگه دارد. اما تعهدی که از قبل ایجاد شده، تصمیمی از جنس دیگری است؛ پرداخت آن بخشی از برنامه مالی فرد را تشکیل میدهد و الزاما با تصمیم او برای کاهش خریدهای جدید تغییر نمیکند.
اعتباری که بر پایه اعتماد متقابل ساخته شد
برای یک سرویس BNPL، افزایش حجم خرید اعتباری طبیعتا یکی از شاخصهای مهم است. اما رشد بهتنهایی تصویر کاملی از عملکرد سرویس ارائه نمیدهد. در کنار اینکه کاربران چه میزان از اعتبار خود استفاده میکنند، باید دید رفتار آنها در قبال تعهدات مالی نیز چگونه است.
سال ۱۴۰۴ از این منظر یک نمونه قابل توجه است. شرایط پرنوسان سال، در مقاطع مختلف روی میزان خرید اعتباری اثر گذاشت؛ اما این تغییر در حجم خرید، به یک افزایش پایدار در نرخ عدمپرداخت تبدیل نشد. در واقع، این نمودارها بیش از هر چیز این نکته را ثابت میکند که مشتریان دیجیپی، خدمات BNPL را نه یک راهکار موقت برای فرار از هزینهها، بلکه یک شریک مالی بلندمدت و تسهیلگر مداوم میدانند.
دادههای تحلیلی سال ۱۴۰۴ دیجیپی فراتر از یک گزارش عملکرد شرکتی، بازتابنده مسیر در حال تکامل صنعت لندتک ایران است. کاهش مقطعی خریدهای اعتباری تحت تاثیر عوامل کلان بیرونی، واکنشی طبیعی و گریزناپذیر در بازار بود؛ اما آنچه ضامن بقا و تابآوری یک نهاد مالی است، توانایی آن در بازگرداندن سرمایه و کنترل نکول است.
ثبات نرخ عدم پرداخت در یکی از پرنوسانترین سالهای اقتصادی نشان میدهد که تمرکز بر توسعه سیستمهای هوشمند مدیریت ریسک و جذب کاربرانی با رفتار مالی مسئولانه، توانسته است پایههای این پلتفرم را در برابر تکانههای شدید بیرونی ایمن نگه دارد و مدلی پایدار از تامین مالی خرد را به نمایش بگذارد.