اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران اعلام کرد سازمان تأمین اجتماعی دستورالعمل اجرایی پذیرش غیرحضوری اوراق گام (گواهی اعتبار مولد) را برای تسویه بدهیهای قطعی و وصولنشده ابلاغ کرده است. این دستورالعمل با تاریخ ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، ثبت درخواست در سامانه خدمات غیرحضوری سازمان، بررسی اوراق از سوی بانک عامل و انتقال آن به نام تأمین اجتماعی را پیشبینی میکند؛ اطلاعیه آن ۲۱ شهریور در پایگاه اتاق تهران منتشر شده است. پذیرش فقط شامل بدهیهای واجد شرایط است و اقساط جاری، بدهیهای تقسیطشده منظم و بدهیهای کمتر از یک سال از قطعیت، در این فرایند پذیرفته نمیشوند.
ابلاغ برای تمام واحدهای تأمین اجتماعی
در متن دستورالعمل رسمی سازمان تأمین اجتماعی، هدف از پذیرش اوراق گام، رفع چالشهای نقدینگی بدهکاران و تسهیل، تسریع و شفافسازی فرایند وصول مطالبات سازمان اعلام شده است. این دستورالعمل بر حفظ کامل فرایند غیرحضوری و برخط تا مرحله صدور و انتقال اوراق تأکید دارد و برای اجرا به کلیه واحدهای سازمان ابلاغ شده است.
در تعریف این سند، اوراق گواهی اعتبار مولد، اوراقی است که نشاندهنده بدهی قطعی متعهد به متقاضی بوده و بر مبنای عقد ضمان، با عاملیت و ضمانت بانکهای عامل و مطابق ضوابط بانک مرکزی صادر میشود. شخص بدهکار میتواند تعهدات پرداختنشده خود را از طریق انتقال این اوراق برای تسویه درخواست کند.
شرایط پذیرش اوراق گام
اوراق قابل پذیرش باید حداکثر شش ماه تا سررسید داشته باشند و تاریخ سررسید آنها با ضوابط و مهلتهای مقرر برای پذیرش در سال مالی مربوط منطبق باشد.
پذیرش اوراق گام فقط برای بدهیهای قطعیشدهای مجاز است که در سامانه متمرکز سازمان وضعیت «وصولنشده» داشته باشند. پرداخت قسطهای جاری و سررسیدنشده، تسویه بدهیهای تقسیطشدهای که اقساط آنها بهطور منظم در حال وصول است و پرداخت بدهیهایی که از تاریخ قطعیت آنها یک سال نگذشته باشد، از شمول این سازوکار خارج است.
ثبت درخواست و بررسی بانک عامل
ماده سوم دستورالعمل، فرایند پذیرش را در همه مراحل از طریق «سرویس تقاضای اوراق گام» و با همکاری بانکهای عامل، بهصورت کاملاً الکترونیکی پیشبینی کرده است. این سرویس برای احراز هویت، استعلام برخط بدهی، صدور تأییدیه دیجیتال، رصد آنی و تسویه خودکار طراحی شده است.
در حالت تسویه مستقیم، بدهکار پس از احراز هویت در سامانه eservices (ES) از مسیر «کارفرمایان > مدیریت بدهی»، گزینه «پرداخت غیرحضوری بدهی ابلاغشده با اوراق گام» را انتخاب میکند. سامانه بدهیهای واجد شرایط را نمایش میدهد و پس از انتخاب مبلغ از سوی بدهکار، درخواست را ثبت و کد رهگیری و تأییدیه دیجیتال صادر میکند.
سامانه پس از ثبت درخواست و احراز هویت متقاضی، اطلاعات موردنیاز شامل مشخصات اوراق، مبلغ، سررسید و مشخصات بدهکار را با رعایت الزامات حفاظت و تبادل اطلاعات به بانک عامل ارسال میکند. طبق متن دستورالعمل، بدهکار امکان انتخاب بانک عامل را در سامانه خواهد داشت.
بانک عامل امکان انتقال اوراق را بر اساس ضوابط کنترل و مدیریت اوراق گام، مصوبه هیئت وزیران و اصلاحیههای آن بررسی میکند. فعالبودن اوراق و منتقلنشدن آن به بازار سرمایه از جمله شرایطی است که در این مرحله بررسی میشود. پس از احراز شرایط، اوراق به نام سازمان تأمین اجتماعی منتقل و انتقال آن در سامانههای مرتبط ثبت میشود.
تسویه بدهی و اوراق زنجیرهای
پس از انتقال اوراق، سرویس مربوط بدهی را در سامانه متمرکز سازمان تسویه میکند و پیامک تأیید برای بدهکار میفرستد. در سررسید نیز بانک عامل مبلغ اسمی اوراق را مطابق ضوابط به حساب سازمان تأمین اجتماعی یا دارنده اوراق گام واریز خواهد کرد.
دستورالعمل برای حالتی که اوراق از سوی «متقاضی دوم و بعد از آن» ارائه شود نیز سازوکار جداگانهای دارد. این اشخاص، اوراق گام را در حلقه دوم یا حلقههای بعدی زنجیره تولید دریافت کردهاند و آن را برای تسویه بدهی خود به سازمان ارائه میکنند. رسیدگی به این درخواستها منوط به تأیید بانک عامل درباره صحت مندرجات اوراق و ابقای ضمانت است.
اوراق گام پذیرفتهشده در فرایند وصول و تسویه مطالبات منظور میشوند و نحوه شناسایی و ثبت آثار مالی آنها در حسابها، مطابق ضوابط مالی و حسابداری سازمان انجام خواهد شد. این اوراق بهعنوان عملکرد واحد مربوطه نیز لحاظ میشوند.
مهلت ایجاد زیرساخت و گزارشدهی
ادارات کل امور مالی و وصول حقبیمه باید پذیرش اوراق گام را بهصورت غیرحضوری و مکانیزه در سازمان فراهم کنند و بر انطباق فرایندهای سامانه ES و سامانههای مرتبط با آییننامه مادر، ضوابط بانک مرکزی و این دستورالعمل نظارت داشته باشند. این واحدها موظفاند گزارشهای وصول، نحوه تسویه بدهیها، میزان استفاده از اوراق و آمار مالی آن را هر سه ماه یکبار به معاونتهای ذیربط ارائه کنند.
مرکز فناوری اطلاعات، آمار و محاسبات سازمان مکلف شده است حداکثر ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ، زیرساخت فنی سرویس را با رعایت الزامات امنیتی و یکپارچگی با سامانههای سازمان و بانکی پیادهسازی کند.
اداره کل روابط عمومی نیز با همکاری ادارات استانی باید اطلاعرسانی و آموزش کارفرمایان را از طریق بسترهای ارتباطی مختلف انجام دهد. پاسخگویی به استعلامها و ایجاد وحدت رویه در اجرای دستورالعمل در استانها نیز از دیگر تکالیف این اداره اعلام شده است.
در اطلاعیه و متن دستورالعمل، فهرست بانکهای عامل، سقف مبلغ قابل تسویه و تاریخ آغاز عملیاتیشدن سرویس اعلام نشده است. سند فقط از بانکهایی سخن میگوید که مطابق ضوابط با سازمان تفاهمنامه دارند و مسئول صدور، مدیریت، انتقال و ضمانت پرداخت مبلغ اسمی اوراق در سررسید هستند.
این دستورالعمل به آییننامه اجرایی پذیرش اوراق گواهی اعتبار مولد در دستگاههای اجرایی، اصلاحات آن و ضوابط بعدی بانک مرکزی استناد میکند.
ببینید: گزارش راهپرداخت درباره اصلاح آییننامه پذیرش اوراق گام در دستگاههای اجرایی