مراکز داده هوش مصنوعی کجا هستند؟ شکاف میان تقاضا و زیرساخت

فایننشال‌تایمز در گزارشی که ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، به شکاف میان پیش‌بینی‌های بازار تراشه‌های هوش مصنوعی و ظرفیت واقعی مراکز داده در آمریکا پرداخته است. بررسی‌های جدید نشان می‌دهد در حالی که شرکت‌های بزرگ فناوری برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی به تراشه‌های بیشتری نیاز دارند، ساخت و آماده‌سازی مراکز داده با همان سرعت پیش نمی‌رود. تحلیلگران معتقدند محدودیت برق، تأخیر در اجرای پروژه‌ها و کمبود ظرفیت جهانی بسته‌بندی تراشه‌ها، فاصله میان تقاضای بازار و توان عملیاتی زیرساخت‌ها را افزایش داده است.

یکی از موضوعاتی که در ماه‌های اخیر بارها مطرح شده، فاصله میان پیش‌بینی‌های مربوط به فروش تراشه‌های هوش مصنوعی و ظرفیت واقعی مراکز داده‌ای است که باید این تراشه‌ها را به کار بگیرند. مورگان استنلی پیش‌تر با بررسی کمبود ظرفیت برق موردنیاز، برآورد کرده بود که ممکن است بیش از نیمی از سرورهای مجهز به GPU که بین سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ فروخته می‌شوند، در کوتاه‌مدت امکان اتصال به زیرساخت مناسب را پیدا نکنند.

اکنون تحلیلگران جفریز نیز با بررسی وضعیت فیزیکی پروژه‌های ساخت مراکز داده، به نتیجه‌ای مشابه رسیده‌اند؛ این‌بار با تمرکز بر فضای آماده برای توسعه دیتاسنترها.

بخوانید: نقشه جنگ سرد هوش مصنوعی

ظرفیت واقعی مراکز داده کمتر از انتظار بازار است

بر اساس داده‌های شرکت SynMax Intelligence که جفریز به آن استناد کرده، بررسی تصاویر ماهواره‌ای از پروژه‌های ساخت مراکز داده در آمریکا نشان می‌دهد بین ۱۶ تا ۱۸ گیگاوات ظرفیت ناخالص امکان فعال‌شدن در سال جاری را دارد. ظرفیت ناخالص به کل نیاز برق یک سایت مرکز داده اشاره دارد و تنها مصرف تجهیزات فناوری اطلاعات را شامل نمی‌شود.

SynMax زمان احتمالی بهره‌برداری پروژه‌ها را با بررسی مراحل ساخت، از آماده‌سازی زمین تا آغاز عملیات عمرانی و روند پیشرفت پروژه، تخمین می‌زند. این شرکت در صورتی که آماده‌سازی زمین طبق برنامه پیش نرود، زمان‌بندی پروژه را به تعویق می‌اندازد؛ حتی اگر شرکت‌های مجری زمان دیگری اعلام کرده باشند.

بر اساس این ارزیابی، حدود ۲ گیگاوات از پروژه‌های مراکز داده آمریکا که قرار است در سال ۲۰۲۶ تکمیل شوند، هنوز عملیات آماده‌سازی زمین را آغاز نکرده‌اند و از نظر زمانی امکان بهره‌برداری طبق برنامه برای آنها وجود ندارد.

بخوانید: از نامه اینشتین تا هشدار آمودی

شتاب ساخت پروژه‌ها با انتقال منابع همراه شده است

جفریز گزارش داده است که سرعت فعالیت‌های ساخت‌وساز مراکز داده در ماه‌های اخیر افزایش یافته، اما بخشی از این شتاب ناشی از انتقال نیروی انسانی و سرمایه از پروژه‌های بلندمدت‌تر به پروژه‌های آماده‌تر است.

به گفته این مؤسسه، محدودیت صدور مجوز برای مراکز داده در تگزاس نیز ممکن است باعث شده باشد بخشی از ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده سال‌های آینده، زودتر به پروژه‌های فعلی منتقل شود. یکی از شاخص‌های مهم برای پیش‌بینی ظرفیت آینده، آماده‌سازی زمین است. جفریز با استناد به داده‌های SynMax اعلام کرده است که این شاخص اکنون به حالت ثبات رسیده و رشد آن متوقف شده است.

به گفته تحلیلگران، این وضعیت می‌تواند نشانه‌ای هشداردهنده برای افزایش ظرفیت مراکز داده در سال‌های آینده باشد؛ به‌خصوص اگر انتظارات مربوط به رشد تقاضای هوش مصنوعی برای سال ۲۰۲۸ همچنان افزایش یابد.

گلوگاه کوتاه‌مدت؛ بسته‌بندی تراشه‌ها

تصاویر ماهواره‌ای نمی‌توانند چشم‌انداز بلندمدت صنعت را به‌طور کامل مشخص کنند، اما جفریز معتقد است تمرکز فعلی بر تکمیل پروژه‌های آغازشده باعث می‌شود ظرفیت اضافه‌شدن مراکز داده در سال آینده احتمالاً چندان بیشتر از محدوده ۲۰ گیگاوات نباشد.

این رقم نسبت به ۱۱ گیگاوات ظرفیت اضافه‌شده در سال ۲۰۲۵ دو برابر شده است، اما همچنان فاصله زیادی با ظرفیتی دارد که از رشد فروش تراشه‌های هوش مصنوعی انتظار می‌رود.

طبق تحلیل SynMax، بزرگ‌ترین مانع کوتاه‌مدت برای تکمیل مراکز داده، زیرساخت برق نیست؛ بلکه بسته‌بندی تراشه‌ها (Chip Packaging) است. برای استفاده از تراشه‌ها، حتی تراشه‌های تولیدشده در آمریکا باید به مراکز تخصصی خارج از کشور ارسال شوند، فرآیند بسته‌بندی روی آنها انجام شود و سپس دوباره به آمریکا بازگردند. در حال حاضر ظرفیت جهانی این فرآیند برای پاسخ‌گویی به تقاضای موجود کافی نیست.

تیم جفریز به سرپرستی ژولین دومولن-اسمیت می‌گوید گلوگاه بسته‌بندی یکی از دلایل اصلی فاصله میان پیش‌بینی فروش نیمه‌رساناها و اجرای واقعی پروژه‌های مراکز داده است.

به گفته این تحلیلگران، پیش‌بینی‌های صنعت تراشه ممکن است بر اساس سفارش‌های شرکت‌های بزرگ فناوری، نقشه راه شتاب‌دهنده‌ها و رشد تقاضای هوش مصنوعی، اعداد بزرگی برای سال ۲۰۲۸ نشان دهد؛ اما تبدیل این تقاضا به ظرفیت واقعی نیازمند زنجیره‌ای از زیرساخت‌هاست: از سیستم‌های بسته‌بندی‌شده و رک‌های نصب‌شده گرفته تا برق، سرمایش، ارتباطات شبکه و زمین آماده.

هر مرحله از این زنجیره، بخشی از ظرفیت قابل اجرا در کوتاه‌مدت را کاهش می‌دهد.

برق و تجهیزات همچنان چالش بلندمدت هستند

در بلندمدت، ظرفیت برق همچنان یکی از محدودیت‌های اصلی توسعه مراکز داده باقی خواهد ماند. در کنار آن، کمبود نیروی انسانی، ترانسفورماتورها، تجهیزات سرمایشی و سامانه‌های تولید برق پشتیبان نیز از دیگر چالش‌های این صنعت هستند.

جفریز در جمع‌بندی خود تأکید می‌کند: «فاصله میان ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده و اجرای فیزیکی، همچنان مسئله اصلی این صنعت است.»