بانک مرکزی در تازهترین حراج عملیات بازار باز، بخش محدودی از تقاضای بانکها برای دریافت نقدینگی را پذیرفت. در این حراج، ۱۶ بانک و مؤسسه اعتباری غیربانکی در مجموع ۴۴۸.۱۷ همت سفارش توافق بازخرید ثبت کردند، اما ارزش سفارشهای پذیرفتهشده فقط ۴۰ همت بود. به این ترتیب، حدود ۸.۹ درصد تقاضا تأمین شد و بیش از ۹۱ درصد سفارشها بدون پاسخ ماند. منابع پذیرفتهشده باید پس از هفت روز و با نرخ ۲۳ درصد به بانک مرکزی بازپرداخت شوند.
به گزارش راه پرداخت، بانک مرکزی گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی در ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ را منتشر کرده است. براساس این گزارش، با توجه به پیشبینی وضعیت ذخایر در بازار بینبانکی، موضع عملیاتی بانک مرکزی در حراج این هفته توافق بازخرید تعیین شد.
بانکها و مؤسسات اعتباری شرکتکننده، سفارشهایی به ارزش چهار هزار و ۴۸۱.۷ هزار میلیارد ریال، معادل ۴۴۸.۱۷ هزار میلیارد تومان، در سامانه بازار بینبانکی یا «تابا» ثبت کردند. بانک مرکزی از این میزان، فقط ۴۰۰ هزار میلیارد ریال، معادل ۴۰ همت، را پذیرفت. بنابراین، ارزش سفارشهای پذیرفتهنشده به حدود ۴۰۸.۱۷ همت رسید.
در بخش دیگر حراج، بانک مرکزی امکان استفاده از ابزار «خرید قطعی» اوراق مالی اسلامی دولتی را نیز فراهم کرده بود، اما هیچ پیشنهادی از سوی بانکها و مؤسسات اعتباری برای استفاده از این ابزار دریافت نشد.
نقدینگی ۴۰همتی با سررسید هفتروزه
در توافق بازخرید، بانک مرکزی در مقابل دریافت اوراق مالی اسلامی دولتی، برای مدتی مشخص منابع در اختیار بانکها قرار میدهد و بانک دریافتکننده متعهد میشود اوراق را در سررسید بازخرید کند. قراردادهای پذیرفتهشده در حراج ۲۹ تیر هفتروزه و با حداقل نرخ ۲۳ درصد منعقد شدهاند.
گزارش بانک مرکزی همچنین نشان میدهد در این حراج، ۵۰.۲۲ همت از توافقهای بازخرید قبلی سررسید شده و مانده توافقهای بازخرید سررسیدنشده به ۴۰ همت رسیده است.
با وجود پذیرش فقط ۴۰ همت در عملیات بازار باز، بانکها از مسیر دیگری نیز امکان دسترسی به منابع بانک مرکزی را داشتهاند. طبق جدول رسمی بانک مرکزی، در روز ۲۹ تیر دو بانک از اعتبارگیری قاعدهمند استفاده کردهاند و ارزش این اعتبارگیری به ۱۳۱.۱۳ همت رسیده است.
اعتبارگیری قاعدهمند با عملیات بازار باز تفاوت دارد. بانکها میتوانند در روزهای کاری و مشروط به در اختیار داشتن اوراق مالی اسلامی دولتی، با نرخ سقف دالان سود، یعنی ۲۴ درصد، از بانک مرکزی اعتبار وثیقهدار دریافت کنند. بنابراین، محدودشدن پذیرش سفارشها در حراج عملیات بازار باز به معنای بستهشدن کامل مسیر دسترسی بانکها به نقدینگی بانک مرکزی نیست.
تأکید بانک مرکزی بر کنترل ترازنامه بانکها
پذیرش کمتر از ۹ درصد سفارشها در شرایطی انجام شده که عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، پیشتر بر کنترل اضافهبرداشت بانکها، مدیریت فعال نقدینگی و محدودکردن رشد بیضابطه ترازنامه شبکه بانکی تأکید کرده بود.
همتی اعلام کرده است بانک مرکزی اجازه نخواهد داد فشارهای مقطعی، نیاز بنگاهها به سرمایه در گردش و شرایط ناشی از اصلاحات ارزی به یک فرایند پولی خودتقویتشونده تبدیل شود. به گفته او، اصلاح بانکهای ناتراز نیز برای حفظ ثبات اقتصاد کلان یک ضرورت است و بانکهایی که امکان اصلاح ندارند، ممکن است مشمول ابزارهایی مانند گزیر، انتقال دارایی و بدهی، ادغام یا انحلال شوند.
عملیات بازار باز یکی از ابزارهای اصلی بانک مرکزی برای مدیریت ذخایر شبکه بانکی و کاهش نوسان نرخ سود بازار بینبانکی حول نرخ هدف است. بانک مرکزی موضع عملیاتی خود را براساس وضعیت نقدینگی بازار تعیین میکند و بانکها نیز متناسب با نیاز خود، سفارش خرید یا فروش اوراق و توافق بازخرید را در سامانه تابا ثبت میکنند.