پنجره ملی خدمات دولت هوشمند که از دیماه ۱۴۰۱ فعالیت خود را آغاز کرد، اکنون پس از کمتر از چهار سال به بیش از ۶۹ میلیون کاربر رسیده است؛ آماری که نشان میدهد این سامانه به یکی از اصلیترین مسیرهای دسترسی شهروندان به خدمات دولتی تبدیل شده است. بر اساس آخرین آمار اعلامشده از سوی سازمان فناوری اطلاعات ایران، تعداد کاربران این پنجره به ۶۹ میلیون و ۱۱۱ هزار و ۱۶۰ نفر رسیده و همزمان ۹۸ درصد دستگاههای مشمول نیز به این بستر متصل شدهاند. در کنار رشد تعداد کاربران، توسعه زیرساختهای تبادل داده نیز ادامه داشته است؛ مرکز ملی تبادل اطلاعات تاکنون ۴۷ میلیارد و ۵۸۰ میلیون تراکنش را ثبت کرده که نشاندهنده افزایش تعامل میان دستگاههای اجرایی و کاهش وابستگی به فرایندهای سنتی است.
سازمان فناوری اطلاعات ایران صبح سهشنبه ۳۰ تیرماه در جریان بازدید رسانهای از شوروم این سازمان، تازهترین وضعیت پروژههای دولت هوشمند را تشریح کرد. در این نشست، علاوه بر ارائه آخرین آمار پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، مرکز ملی تبادل اطلاعات، پنجره واحد مدیریت زمین و درگاه ملی مجوزها، جزئیات پروژه «زیستبومهای دیجیتال دولت» نیز بهعنوان یکی از مهمترین برنامههای تحول دیجیتال دولت معرفی شد؛ پروژهای که هدف آن ارائه خدمات یکپارچه، کاهش مراجعات مردم و بازطراحی تعامل میان دستگاههای اجرایی است.
پروژهای برای عبور از دولت جزیرهای
سعید کریمی، مدیر روابط عمومی سازمان فناوری اطلاعات ایران، با اشاره به اینکه مطالعات این پروژه در قالب بیش از ۲۰ هزار صفحه سند تخصصی انجام شده، گفت این اسناد در هفت حوزه مختلف تهیه شده و مسیر اجرایی پروژه را مشخص کردهاند.
به گفته او، هدف این پروژه صرفاً توسعه سامانههای جدید نیست، بلکه ایجاد تعامل مؤثر میان دستگاههای مختلف برای ارائه خدمات یکپارچه به مردم و کسبوکارهاست.
کریمی با اشاره به آخرین وضعیت پنجره ملی خدمات دولت هوشمند گفت تعداد کاربران این سامانه از ۸۲ میلیون نفر عبور کرده و تقریباً تمام افراد واجد شرایط کشور عضو آن هستند. او با اشاره به رشد کاربران این سامانه نسبت به آغاز دولت چهاردهم افزود: «تعداد کاربران پنجره ملی خدمات دولت هوشمند نسبت به آغاز دولت چهاردهم حدود ۶۰ درصد رشد داشته و حضور افراد بالای ۱۸ سال نیز نزدیک به ۲۰ درصد افزایش یافته است.»
او همچنین درباره آمار هوشمندسازی خدمات توضیح داد که کاهش تعداد برخی خدمات به معنای کاهش خدمترسانی نیست، بلکه نتیجه ادغام یا بازنگری در شناسنامه خدمات دستگاههای اجرایی است.
زمان پاسخگویی استعلامهای زمین از ۹۰ روز به ۲۱ روز رسید
کریمی در ادامه با اشاره به عملکرد پنجره واحد مدیریت زمین گفت میانگین زمان پاسخگویی به استعلامها که پیش از راهاندازی این سامانه حدود ۹۰ روز بود، اکنون به ۲۱ روز کاهش یافته است. او این کاهش را نتیجه الکترونیکی شدن فرایندها و حذف مراحل غیرضروری عنوان کرد.
به گفته مدیر روابط عمومی سازمان فناوری اطلاعات، راهاندازی این سامانه علاوه بر کاهش زمان پاسخگویی، باعث شده هزینه ثبت درخواستهای مردمی حدود ۷ همت کاهش پیدا کند، مصرف کاغذ بیش از ۲۰ میلیون برگ کمتر شود و مراجعات حضوری مردم به دستگاههای اجرایی نیز حدود ۱۰ میلیون مورد کاهش یابد.
کریمی همچنین آخرین آمار مرکز ملی تبادل اطلاعات را تشریح کرد و گفت: «اکنون ۱۲۸۴ دستگاه از خدمات این مرکز استفاده میکنند و ۲۳۶ دستگاه نیز سرویسدهنده هستند که نسبت به ابتدای دولت چهاردهم حدود ۴۵ درصد رشد داشته است.»
او با اشاره به توسعه این زیرساخت افزود تاکنون ۵۴۶۷ سرویس روی این بستر ارائه شده و تعداد تراکنشهای ثبتشده نیز به ۴۷ میلیارد و ۵۸۰ میلیون تراکنش رسیده است؛ آماری که به گفته او نسبت به آغاز دولت چهاردهم بیش از ۹۲ درصد رشد را نشان میدهد و بیانگر افزایش تعامل میان دستگاههای اجرایی است.
«زیستبومهای دیجیتال»؛ پاسخ به پیچیدگی خدمات دولتی
حمیدرضا غروری، مدیر تیم راهبری پروژه زیستبوم دیجیتال دولت، در تشریح این پروژه گفت: «ایده اصلی آن از یک پرسش ساده شکل گرفته است؛ اینکه چرا شهروندان و کسبوکارها برای دریافت یک خدمت باید ساختار پیچیده دستگاههای دولتی را بشناسند.»
او توضیح داد در وضعیت فعلی، متقاضیان برای دریافت یک خدمت معمولاً باید به سامانههای متعدد مراجعه کنند، چندین بار اطلاعات مشابه را ثبت کنند و با فرآیندهایی روبهرو شوند که ارتباط چندانی با نیاز اصلی آنها ندارد.
به گفته غروری، هدف این پروژه تغییر همین رویکرد است؛ بهگونهای که خدمات دولتی به جای دستگاهمحور بودن، بر اساس نیاز مردم طراحی شوند و سازمانهای مختلف در قالب یک شبکه هماهنگ با یکدیگر همکاری کنند.
او تأکید کرد در این پروژه تمرکز بر بازطراحی همکاری میان دستگاهها است، نه صرفاً دیجیتالی کردن خدمات؛ چراکه بخش قابل توجهی از خدمات دولتی پیش از این الکترونیکی شدهاند، اما همچنان بهصورت جزیرهای ارائه میشوند.
رتبه ایران در دولت الکترونیک باید از ۱۰۱ به ۷۵ برسد
غروری با اشاره به شاخصهای بینالمللی حوزه حکمرانی دیجیتال گفت ایران در حال حاضر در شاخص توسعه دولت الکترونیک (EGDI) رتبه ۱۰۱ جهان را در اختیار دارد و مطابق اهداف برنامه هفتم توسعه باید این جایگاه به رتبه ۷۵ ارتقا پیدا کند.
او همچنین به رتبههای ایران در شاخصهایی مانند سهولت انجام کسبوکار، رقابتپذیری و عملکرد لجستیک اشاره کرد و گفت یکی از اهداف اجرای پروژه زیستبومهای دیجیتال، بهبود این شاخصها از مسیر یکپارچهسازی خدمات و تعامل میان دستگاههای اجرایی است.
به گفته مدیر تیم راهبری پروژه زیستبوم دیجیتال دولت، یکی از مشکلات اصلی فعالان اقتصادی تعدد سامانههای دولتی است. براساس گزارشی که اتاق بازرگانی ایران منتشر کرده، بسیاری از کسبوکارها برای انجام فرآیندهای خود ناچارند به بیش از ۱۰ سامانه مختلف مراجعه کنند؛ سامانههایی که به دلیل نبود استانداردهای مشترک، ارتباط مؤثری با یکدیگر ندارند.
غروری تأکید کرد پروژه زیستبومهای دیجیتال با هدف رفع همین چالش طراحی شده و تلاش میکند خدمات دولت را از حالت دستگاهمحور به مسئلهمحور تغییر دهد.
او همچنین از آغاز اجرای این پروژه از نیمه دوم سال ۱۴۰۴ خبر داد و گفت در فاز نخست، شش زیستبوم زمین، زنجیره تأمین، تجارت فرامرزی، سلامت، انرژی و مالیات انتخاب شدهاند و مطالعات آنها به پایان رسیده و بهزودی فراخوان اجرای این پروژهها منتشر خواهد شد.
بیش از ۱۲ میلیون درخواست مجوز در درگاه ملی مجوزها ثبت شده است
در ادامه نشست، مهران مسروری، مدیر پروژه درگاه ملی مجوزها، گزارشی از عملکرد این سامانه ارائه کرد.
به گفته او، درگاه ملی مجوزها از سال ۱۴۰۱ با ساختار جدید فعالیت خود را آغاز کرده و اکنون ۴ هزار و ۸۷۶ عنوان مجوز در این سامانه تعریف شده است که از این میان ۴۵۸ عنوان مربوط به مجوزهای خانگی، حدود یکهزار و ۳۰۰ عنوان مربوط به دستگاههای اجرایی و بیش از ۲ هزار عنوان نیز مجوزهای صنفی هستند.
مسروری اعلام کرد: «از زمان آغاز فعالیت این سامانه تاکنون ۱۲ میلیون و ۹۰۰ هزار درخواست ثبت شده که از این تعداد ۹ میلیون و ۵۳۲ هزار مجوز صادر شده است. همچنین حدود ۳۱۲ هزار درخواست همچنان در مرحله بررسی قرار دارد و باقی درخواستها نیز به دلیل انصراف متقاضی یا احراز نشدن شرایط، منجر به صدور مجوز نشدهاند.»
او با اشاره به سازوکار جدید این سامانه گفت اگر دستگاه یا اتحادیهای در مهلت قانونی نسبت به صدور مجوز اقدام نکند، درگاه ملی مجوزها بهصورت برخط مجوز را صادر میکند و نظارت پسینی بر عهده دستگاه مربوطه خواهد بود.
سه میلیون مجوز قدیمی دارای شناسه یکتا شدند
مدیر پروژه درگاه ملی مجوزها همچنین از اجرای طرح ساماندهی مجوزهای قدیمی خبر داد و گفت در سال ۱۴۰۳ حدود سه میلیون مجوز که پیشتر بهصورت کاغذی صادر شده بودند، به شناسه یکتا و QR Code مجهز شدند.
به گفته او، اطلاعات این مجوزها اکنون در بانک اطلاعات کسبوکارهای کشور قابل جستوجو است و شهروندان میتوانند وضعیت فعالیت کسبوکارها را مشاهده و حتی درباره عملکرد آنها ثبت نظر کنند.
مسروری همچنین از رونمایی قریبالوقوع مجوزهای بینام در هفته دولت خبر داد؛ طرحی که با هدف شفافسازی فرصتهای سرمایهگذاری و جلوگیری از انحصار در واگذاری مجوزها اجرا خواهد شد.
پنجره واحد زمین؛ از استعلامهای هوشمند تا پایش اراضی با تصاویر ماهوارهای
رضا یوسفبند، مدیر پروژه سامانه پنجره واحد زمین، با اشاره به روند شکلگیری این سامانه گفت این پروژه در سال ۱۳۹۸ آغاز شد و پس از بررسی پروندهها و شناسایی گلوگاههای موجود، ضوابط اجرایی آن در سال ۱۴۰۱ ابلاغ شد.
او توضیح داد تاکنون ۲۵۲ خدمت زمینپایه از ۵۳ دستگاه اجرایی در این سامانه شناسایی شده که بخشی از آنها با توجه به سطح بلوغ فناوری دستگاهها بهصورت الکترونیکی در اختیار مردم قرار گرفته است. به گفته یوسفبند، در ابتدای راهاندازی این پروژه بسیاری از دستگاهها حتی سامانه تخصصی برای ارائه خدمات نداشتند و سازمان فناوری اطلاعات برای بیش از ۲۰ دستگاه، زیرساخت اولیه ارائه خدمات الکترونیکی را فراهم کرد؛ اما اکنون این سامانهها با سامانههای تخصصی دستگاهها جایگزین شدهاند.
یوسفبند با اشاره به کاهش زمان پاسخگویی استعلامها گفت: «بخش قابل توجهی از کاهش زمان پاسخگویی از ۹۰ روز به ۲۱ روز، نتیجه هوشمندسازی استعلامها و مکانمحور شدن آنهاست. امروز بسیاری از استعلامها بهصورت خودکار و بر اساس نقشهها و ضوابط از پیش تعریفشده انجام میشود.»
او همچنین به نقش پنجره واحد زمین در اجرای قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول اشاره کرد و گفت این سامانه بهعنوان بازوی اجرایی دولت در اجرای این قانون عمل میکند و خدمات مورد نیاز دستگاههای اجرایی را در اختیار آنها قرار میدهد.
مدیر پروژه سامانه پنجره واحد زمین در ادامه از راهاندازی سکوی محتوای مکانی سازمان فناوری اطلاعات خبر داد و گفت این سکو امکان اشتراکگذاری متمرکز دادههای مکانی و خدمات GIS را برای دستگاههای اجرایی فراهم کرده و با همکاری سازمان نقشهبرداری کشور در مسیر استانداردسازی نقشههای مورد استفاده دستگاهها حرکت میکند.
او در بخش دیگری از سخنانش به سامانه پایش اراضی کشور اشاره کرد و گفت این سامانه با استفاده از تصاویر ماهوارهای، از جمله تصاویر ماهواره خیام، و بهرهگیری از هوش مصنوعی تغییرات ایجادشده در اراضی را شناسایی و برای بررسی به دستگاههای مسئول از جمله سازمان منابع طبیعی، سازمان امور اراضی و سازمان حفاظت محیط زیست ارسال میکند. به گفته یوسفبند، تاکنون ۳۹ هزار و ۸۶۴ مورد تخلف در این سامانه شناسایی و برای پیگیری به دستگاههای ذیربط ارجاع شده است.
سهم هوشمندسازی خدمات دولت به ۲۳.۷ درصد رسیده است
ثایرین پروین، معاون مدیرکل توسعه کیفیت و پایش خدمات دولت هوشمند، با اشاره به آغاز فعالیت پنجره ملی خدمات دولت هوشمند از دیماه ۱۴۰۱ گفت: «این پروژه بر اساس تکالیف قانون بودجه سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ و همچنین برنامه هفتم پیشرفت آغاز شد تا دستگاههای اجرایی ضمن راهاندازی پنجرههای واحد خود، خدماتشان را از طریق پنجره ملی ارائه کنند.»
او توضیح داد: «خدمات هوشمند، خدماتی هستند که بهصورت برخط، بدون دخالت عامل انسانی، بدون دریافت مدارک از متقاضی و با استفاده از دادههای ملی ارائه میشوند. بر اساس برنامه هفتم پیشرفت، دستگاهها موظف شدهاند سالانه ۲۰ درصد از خدمات خود را هوشمند کنند؛ بهگونهای که تا پایان سال ۱۴۰۳، ۲۰ درصد و تا پایان سال ۱۴۰۴، ۴۰ درصد خدمات آنها هوشمند شود.»
پروین با اشاره به آخرین آمار کاربران پنجره ملی خدمات دولت هوشمند گفت تاکنون ۸۳ میلیون و ۸۲۹ هزار نفر حداقل یکبار از طریق ورود به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند اقدام کردهاند. همچنین تعداد کاربران احراز هویتشده در سطح دوم، یعنی افرادی که اطلاعات پایه آنها از طریق سامانه شاهکار و ثبت احوال تطبیق داده شده، به ۶۹ میلیون و ۱۱۱ هزار و ۱۶۰ نفر رسیده است.
او افزود: «در سطوح بالاتر احراز هویت، تعداد کاربران دارای زندهسنجی و تطبیق تصویر یک میلیون و ۶۳۳ هزار و ۲۷۸ نفر و تعداد کاربران دارای امضای دیجیتال ۲۹۹ هزار و ۵۳۵ نفر است.»
معاون مدیرکل توسعه کیفیت و پایش خدمات دولت هوشمند درباره ارائه خدمات به اتباع نیز گفت: «امکان استفاده اتباع از پنجره ملی خدمات دولت هوشمند فراهم شده و تاکنون ۲۰۵ هزار و ۸۳۱ کاربر اتباع در این سامانه ثبت شدهاند. این افراد میتوانند از طریق سرویسهای ارائهشده از سوی وزارت کشور و دریافت کد یکتا وارد پنجره ملی شوند.»
او درباره وضعیت اتصال دستگاههای اجرایی نیز توضیح داد از مجموع ۱۸۶ دستگاه تعریفشده، ۱۵۲ دستگاه مشمول اتصال به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند هستند که تاکنون ۱۴۹ دستگاه به این پنجره متصل شدهاند و تنها سه دستگاه هنوز اتصال خود را تکمیل نکردهاند. به این ترتیب، میزان اتصال دستگاههای اجرایی به ۹۸ درصد رسیده است.
به گفته پروین، مجموع خدمات دستگاهها ۱۶۸۹ خدمت و تعداد زیرخدمتها ۴۳۷۵ مورد است که از این میان ۳۱۶۶ خدمت مشمول اتصال به پنجره ملی بودهاند و تاکنون ۲۱۹۳ خدمت از طریق این پنجره ارائه شده است.
او میزان هوشمندسازی خدمات را ۲۳.۷ درصد اعلام کرد و گفت: «به دلیل بازنگری خدمات دستگاهها و برخی چالشهای اجرایی، این عدد مطابق برنامه پیش نرفته است. دستگاهها موظف شدهاند خدمات خود را بازنگری کرده و هوشمندسازی را بر اساس خدمات جدید ادامه دهند.»
پروین همچنین به برخی قابلیتهای جدید پنجره ملی خدمات دولت هوشمند اشاره کرد و گفت امکان احراز هویت در سطوح مختلف، امضای دیجیتال، ورود دومرحلهای و انتخاب سیمکارت اصلی برای دریافت خدمات، بهمنظور افزایش امنیت حساب کاربری شهروندان به این سامانه اضافه شده است. او همچنین از راهاندازی سامانه «دیدهبان» خبر داد؛ سامانهای که وضعیت اتصال دستگاهها، میزان هوشمندسازی خدمات و اختلالهای احتمالی را بهصورت عمومی نمایش میدهد تا شهروندان نیز بتوانند عملکرد دستگاههای اجرایی را رصد کنند.