اختیار کاربر بر دارایی دیجیتال به شیوه نگهداری کلید خصوصی کیف پول او وابسته است. فور میگوید کاربران این محصول میتوانند نگهداری کلید را به پلتفرم بسپارند، آن را بهصورت مشترک نگهداری کنند یا کلید کامل را در اختیار بگیرند؛ انتخابی که هم میزان استقلال کاربر و هم مسئولیت او در برابر گمشدن کلید را تغییر میدهد. امیرحسین امینیمنش، سرپرست محصول فور، در گفتوگو با راه پرداخت به پرسشهایی درباره این سه مدل، امکان بررسی ادعاهای امنیتی فور، نحوه اتصال به بیش از ۱۷۰ محیط معاملاتی و تفاوت «دارایی قابل دسترس» با «دارایی قابل معامله» پاسخ داده است. ریسک توکنها، حقوق دارنده توکنهای مبتنی بر دارایی واقعی و دسترسی کاربران در زمان اختلال نیز از دیگر محورهای این مصاحبه است.
مالکیت دارایی و مسئولیت نگهداری کلید
راه پرداخت: فور تأکید دارد که کاربر مالک دارایی و کلید خصوصی خود است. از نظر فنی و حقوقی، چه چیزی باعث میشود این مدل را «مالکیت واقعی» بدانید و تفاوت آن با صرافیهای متمرکز چیست؟
داراییهای دیجیتال، از رمزارزها گرفته تا سهام توکنایزشده و توکنهای مبتنی بر دارایی واقعی، قابلیت تملک دارند. از نظر ما، برای صحبت درباره مالکیت باید مشخص باشد چه کسی اختیار استفاده از دارایی را دارد، آیا میتواند آن را انتقال دهد و آیا وضعیت دارایی در مرجعی مستقل قابل بررسی است. در داراییهای دیجیتال، بلاکچین بخشی از این امکان بررسی را فراهم میکند و کلید خصوصی ابزار کنترل کیف پول است.
کسی که به کلید خصوصی دسترسی دارد، میتواند بدون وابستگی به یک پلتفرم مشخص، کیف پول خود را در ابزار سازگار دیگری بازیابی کند و داراییهای آن را مدیریت یا منتقل کند. در صرافیهای متمرکز، معمولاً کلید کیف پولهایی که دارایی کاربران در آنها نگهداری میشود در اختیار صرافی است. بنابراین کاربر برای انتقال دارایی به عملکرد و قواعد صرافی وابسته است و موجودی خود را از طریق گزارشی که آن مجموعه ارائه میکند میبیند.
فور کیف پولی در اختیار کاربر میگذارد که میتواند کلید آن را دریافت کند و از ابزارهای معاملاتی فور هم استفاده کند. البته باید تأکید کنم میزان دسترسی مستقل کاربر به مدلی بستگی دارد که برای نگهداری کلید انتخاب میکند. نمیتوان درباره همه این مدلها یک حکم یکسان داد.
ببینید: «عرفان زنگنه: فور قرار نیست جایگزین صرافیها شود؛ میخواهیم مالکیت را به کاربر برگردانیم»
راه پرداخت: کنترل کلید خصوصی مزیت مهمی است، اما اگر کاربر آن را گم کند ممکن است دسترسی به داراییاش را از دست بدهد. فور این رابطه میان اختیار و مسئولیت را چگونه مدیریت میکند؟
ما سه مدل برای نگهداری کلید در نظر گرفتهایم. در مدل پیشفرض، کاربر نگهداری، حفاظت و بازیابی کلید را به فور میسپارد و با اطلاعات حساب خود به کیف پول دسترسی پیدا میکند. در همین مدل نیز هر زمان بخواهد میتواند کلید کامل کیف پولش را از فور دریافت کند.
مدل دوم، نگهداری مشترک یا MPC است. در این مدل، اطلاعات لازم برای دسترسی به کلید به بخشهایی تقسیم میشود؛ یک بخش در اختیار کاربر و بخش دیگر نزد فور میماند. هدف این است که هیچیک از این بخشها بهتنهایی برای دسترسی به دارایی کافی نباشد. پیش از فعالسازی این مدل، مسئولیت نگهداری بخش مربوط به کاربر را به او اعلام میکنیم و تأییدش را میگیریم.
در مدل سوم یا نانکاستودیال، کاربر کلید کامل را دریافت میکند و مسئولیت نگهداری آن را میپذیرد. فور پس از طی این فرایند، نسخه کلید نزد خود را حذف میکند و دیگر نمیتواند آن را برای کاربر بازیابی کند.
برای کاهش خطر گمشدن کلید، روشهای پشتیبانگیری هم ارائه کردهایم؛ از جمله نسخه کاغذی، ذخیره در گوگلدرایو، دانلود فایل حاوی اطلاعات رمزنگاریشده و استفاده از فضای ابری اختصاصی فور. در مدل نگهداری مشترک، کاربر باید دستکم یکی از روشهای پشتیبانگیری از بخش خود را فعال کند. انتخاب روش پشتیبانگیری بر میزان وابستگی او به فور هم اثر دارد.
فور چه زمانی میتواند به کلید دسترسی داشته باشد؟
راه پرداخت: در مدل نگهداری مشترک، آیا در هیچ سناریویی فور بهتنهایی قادر به انتقال دارایی کاربر است؟ معماری فنی این موضوع چگونه قابل بررسی است؟
در مدل MPC، کلید کیف پول با استفاده از اطلاعات رمزنگاریشده مدیریت میشود و بخشهای لازم برای دسترسی، میان فور و کاربر تقسیم میشوند. اگر کاربر نسخه پشتیبان بخش خود را روی کاغذ، در گوگلدرایو یا در فایل شخصی نگهداری کند، فور بهتنهایی اطلاعات لازم برای دسترسی به کلید کامل را ندارد. برای انجام عملیات، مشارکت بخش کاربر از طریق اپلیکیشن لازم است. در مدل نانکاستودیال نیز کلید کامل در اختیار کاربر قرار میگیرد.
اما این پاسخ یک استثنای مهم دارد: اگر کاربر نگهداری کلید را بهطور کامل به فور بسپارد یا در مدلهای دیگر از فضای ابری اختصاصی فور برای پشتیبانگیری استفاده کند، فور طی مراحلی امکان دسترسی به کلید را خواهد داشت. به همین دلیل، وقتی درباره استقلال کاربر صحبت میکنیم، باید تنظیماتی را که انتخاب کرده نیز مشخص کنیم.
برای اینکه متخصصان بتوانند معماری را بررسی کنند، قصد داریم مستندات و بخشی از کد مرتبط را منتشر کنیم. همچنین امکان بررسی کد در حال اجرا را با پذیرش توافق محرمانگی در اختیار متقاضیان قرار میدهیم و از متخصصان برای بررسی حضوری دعوت میکنیم. نتایج این بررسیها را نیز منتشر خواهیم کرد.
راه پرداخت: فور اجازه میدهد کاربر کلید خصوصی یا عبارت بازیابی کیف پولهایی مانند متامسک و تراستولت را وارد کند. کاربر چگونه میتواند مطمئن شود این اطلاعات در سرورها یا لاگهای فور قابل مشاهده یا بازیابی نیست؟
پس از واردکردن کلید، کیف پولی از نوع نانکاستودیال به فهرست کیف پولهای کاربر اضافه میشود. کلید خصوصی بهصورت رمزنگاریشده روی دستگاه کاربر نگهداری میشود. برای حفاظت از آن نیز از امکانات امنیتی سیستمعامل، از جمله Keychain در iOS و Android Keystore در اندروید، استفاده میکنیم.
به گفته تیم فنی ما، هنگام انجام تراکنش، دادههایی بهشکل رمزنگاریشده و در بخشهای ناقص به سرور منتقل میشوند، اما این دادهها ذخیره نمیشوند. بااینحال، صرف مشاهده ترافیک شبکه برای قضاوت قطعی درباره محتوای دادههای رمزنگاریشده کافی نیست. برای اطمینان از اینکه کلید خصوصی در سرورها یا لاگها قابل مشاهده یا بازیابی نیست، باید کد و نسخهای را که واقعاً در حال اجراست بررسی کرد.
ما امکان این بررسی را، با شرایط محرمانگی، در اختیار متخصصان قرار میدهیم. میدانیم واردکردن عبارت بازیابی در یک اپلیکیشن جدید تصمیم حساسی است و ارزیابی مستقل ادعاهای فنی در این زمینه اهمیت دارد.
اتصال به بازارها و انتخاب مسیر تبدیل
راه پرداخت: یکی از ادعاهای اصلی فور اتصال به بیش از ۱۷۰ صرافی و محیط معاملاتی است. این اتصال دقیقاً چگونه انجام میشود؟ آیا سفارش واقعاً در بازار انتخابشده اجرا میشود؟
اتصال ما ترکیبی است. در برخی موارد مستقیم و از طریق API به محیط معاملاتی متصل میشویم، در بعضی موارد از تجمیعکنندههای معاملاتی استفاده میکنیم و گاهی هر دو روش در یک مسیر به کار میروند. وقتی کاربر قصد تبدیل دو دارایی را دارد، فور گزینههای موجود را بررسی میکند و مسیرهای تبدیل را به او نشان میدهد.
وقتی کاربر یکی از مسیرها را انتخاب میکند، معامله در محیط یا محیطهای معاملاتی مربوط به همان مسیر انجام میشود و دارایی حاصل به کیف پول کاربر بازمیگردد. بنابراین اتصال به این بازارها صرفاً برای نمایش قیمت نیست.
راه پرداخت: وقتی میگویید کاربر میتواند «بهترین قیمت» را انتخاب کند، این قیمت چگونه محاسبه میشود؟ آیا کارمزد، هزینه شبکه، عمق بازار و لغزش قیمت هم در نتیجه نهایی لحاظ میشوند؟
وقتی کاربر میخواهد مقدار مشخصی از دارایی «الف» را به دارایی «ب» تبدیل کند، فور مسیرهایی برای انجام این تبدیل طراحی میکند. یک مسیر ممکن است مستقیم باشد و مسیر دیگر از یک یا چند دارایی واسط عبور کند.
ما در ارزیابی مسیر، فقط قیمت نمایشدادهشده در بازار را نمیبینیم. عمق معاملات، حجم قابل معامله، کارمزد، هزینه شبکه یا گسفی و لغزش قیمت نیز در محاسبه وارد میشوند. هدف این است که کاربر بداند در پایان هر مسیر، چه مقدار دارایی دریافت خواهد کرد.
برای سادهترشدن مقایسه، گزینههایی مانند «بیشترین بازگشت»، «کمترین کارمزد» و «سریعترین مسیر» نمایش داده میشود. بااینحال، قیمت و نقدینگی بازار ممکن است میان زمان نمایش پیشنهاد و اجرای معامله تغییر کند.
راه پرداخت: در معاملات بزرگ، بازاری که بهترین قیمت ظاهری را دارد ممکن است نقدینگی کافی نداشته باشد. آیا فور میتواند یک سفارش را میان چند منبع نقدینگی تقسیم کند؟
هنگام طراحی مسیرها، حجم و عمق معاملات هر محیط را بررسی میکنیم. در زمان اجرا هم بررسی میشود که آیا تقسیم سفارش میان چند محیط معاملاتی میتواند نتیجه بهتری نسبت به مسیر اولیه ایجاد کند یا خیر.
اگر چنین امکانی وجود داشته باشد، سفارش ممکن است میان چند منبع تقسیم شود. در برخی موارد، نتیجه این کار میتواند بیشترشدن مقدار دریافتی کاربر نسبت به برآورد اولیه باشد. البته این امکان به وضعیت نقدینگی بازارها در همان لحظه وابسته است.
دارایی قابل دسترس با دارایی قابل معامله چه تفاوتی دارد؟
راه پرداخت: فور از دسترسی به بیش از ۲۴ هزار دارایی صحبت میکند. آیا همه این داراییها واقعاً در هر لحظه قابل معاملهاند یا بخشی از آنها فقط در کیف پول قابل شناسایی هستند؟
ما میان «قابل دسترس بودن» و «قابل معامله بودن» تفاوت میگذاریم. دارایی قابل دسترس یعنی فور بتواند آن را شناسایی کند و کاربر بتواند در کیف پول خود نگهداری، دریافت و منتقلش کند. اما برای معامله، باید در محیطهای متصل به فور مسیر تبدیل و نقدینگی متناسب با حجم سفارش کاربر وجود داشته باشد.
این وضعیت ثابت نیست و با زمان و شرایط بازار تغییر میکند. طبق آماری که بهصورت مستمر در فور رصد میکنیم، بهطور میانگین برای بیش از ۹۹.۸ درصد داراییهای قابل دسترس، مسیر تبدیل ایجاد میشود. این آمار به معنای تضمین معامله همه داراییها با هر حجم و در هر زمان نیست.
راه پرداخت: دسترسی به این تعداد توکن، احتمال مواجهه با توکنهای کلاهبرداری، غیرقابلفروش یا فاقد نقدینگی را افزایش میدهد. فور داراییها را ارزیابی میکند یا تصمیم کاملاً بر عهده کاربر است؟ اگر کاربر زیان کند، مسئولیت فور تا کجاست؟
ما ویژگیهای قرارداد هوشمند و رفتار دارایی را بررسی میکنیم؛ از جمله اختیارات سازنده توکن، محدودیتهای انتقال یا فروش و هزینههای احتمالی معامله. اگر بررسی ما نشان دهد توکنی در دسته مواردی مانند هانیپات قرار میگیرد و خرید آن میتواند به ازدسترفتن کامل سرمایه منجر شود، برای آن مسیر خرید ارائه نمیکنیم.
گروه دیگری از ریسکها نیز وجود دارد: نقدینگی پایین، احتمال ریزش شدید قیمت، هزینه انتقال بالا یا امکان مسدودسازی دارایی از سوی ناشر. برای این موارد ممکن است مسیر معامله وجود داشته باشد، اما ریسک باید پیش از تأیید معامله به کاربر اعلام شود و کاربر آن را بپذیرد.
اگر توکنی از نوع غیرقابلفروش باشد و ما آن را شناسایی نکرده باشیم، اما برای خریدش مسیر ارائه داده باشیم، مسئولیت آن را میپذیریم. اگر هم در ارزیابی سایر ریسکها هشدار لازم را ارائه نکنیم، مسئولیت این کوتاهی با فور خواهد بود. در مقابل، وقتی ریسک به کاربر اعلام شده و او آن را پذیرفته است، مسئولیت تصمیم به معامله بر عهده خود اوست.
کاربر در توکنهای مبتنی بر دارایی واقعی مالک چیست؟
راه پرداخت: فور امکان دسترسی به طلا، فلزات، سهام آمریکا و دیگر داراییهای توکنایزشده را مطرح میکند. برای مثال، خریدار یک توکن مبتنی بر سهام آمریکا مالک خود سهم است و حق دریافت سود تقسیمی دارد، یا فقط از تغییرات قیمت آن تأثیر میگیرد؟
وقتی یک دارایی واقعی یا دارایی بازارهای سنتی توکنایز میشود، نهادی بهعنوان ناشر یا واسط، توکن مرتبط با آن را منتشر میکند. کاربر با خرید توکن، مالک همان دارایی دیجیتال، یعنی توکن، میشود. او لزوماً مالک مستقیم دارایی اصلی، مانند شمش طلا یا سهم ثبتشده در بازار سهام، نیست.
حقوقی مانند دریافت سود تقسیمی، حق رأی، مطالبه دارایی پشتوانه یا امکان بازخرید، به شرایط همان توکن و تعهدات ناشر آن بستگی دارد. بنابراین نباید فرض کرد هر توکن مبتنی بر سهم، همه حقوق سهامداری را به دارندهاش منتقل میکند.
یکی از جذابیتهای توکنایزشدن، امکان معامله بخشهای کوچکتر یک دارایی و دسترسی سادهتر به بعضی بازارهاست؛ اما کاربر باید علاوه بر تغییرات قیمت، ساختار پشتوانه، شرایط ناشر و حقوقی را که واقعاً دریافت میکند بررسی کند.
هزینه انتقال و دسترسی هنگام اختلال
راه پرداخت: فور از کاهش هزینه انتقال در مقایسه با صرافیها صحبت میکند. آیا میتوانید یک مثال عددی بزنید و بگویید این مزیت در چه شرایطی ممکن است کاهش یابد؟
در برداشت از صرافی متمرکز، صرافی تراکنش را از کیف پولی که کنترل میکند به آدرس مقصد میفرستد. کاربر ممکن است علاوه بر هزینه شبکه، مبلغی را هم که صرافی برای برداشت تعیین کرده پرداخت کند. در انتقال مستقیم از کیف پول شخصی در فور، کاربر هزینه شبکه را میپردازد و ما برای خودِ انتقال، کارمزد خدمات جداگانه دریافت نمیکنیم.
برای مثال، هنگام پاسخ به این پرسش، هزینه برداشت تتر روی شبکه BSC در دو صرافی ایرانی که بررسی کردیم بهطور میانگین حدود ۷۵ سنت بود؛ در حالی که هزینه انتقال همان دارایی در فور حدود ۰.۲۵ سنت برآورد میشد.
البته این ارقام به زمان بررسی و شرایط شبکه مربوطاند. با افزایش هزینه شبکه، هزینه انتقال از کیف پول شخصی هم افزایش مییابد. همچنین باید هزینه انتقال را از مجموع هزینه تبدیل دارایی جدا کرد؛ در تبدیل، هزینههایی مانند کارمزد معامله و لغزش قیمت نیز بر نتیجه نهایی اثر دارند.
راه پرداخت: اگر یکی از صرافیهای خارجی متصل به فور دسترسی کاربران ایرانی را محدود کند، تأمینکننده نقدینگی از دسترس خارج شود یا شبکه بلاکچینی دچار اختلال شود، فور چه میکند؟ آیا کاربر همچنان مستقل از فور به داراییاش دسترسی خواهد داشت؟
ما محیطهای معاملاتی و تأمینکنندگان نقدینگی را بهصورت مستمر رصد میکنیم. اگر در عملکرد یک محیط اختلال ببینیم یا نسبت به آن اطمینان نداشته باشیم، آن را از مسیرهای پیشنهادی کنار میگذاریم و پس از رفع مشکل دوباره ارزیابی میکنیم. در صورت اختلال، تأخیر یا افزایش شدید هزینه در یک شبکه بلاکچینی نیز موضوع را به کاربر اطلاع میدهیم و اگر ممکن باشد، مسیر یا شبکه دیگری پیشنهاد میکنیم. البته همیشه نمیتوان برای یک معامله مشخص مسیر جایگزین پیدا کرد.
درباره دسترسی به دارایی هم باید دوباره به مدل نگهداری کلید برگردیم. کاربری که کلید کامل و اطلاعات لازم برای بازیابی کیف پول خود را در اختیار دارد، میتواند آن را در کیف پول سازگار دیگری بازیابی کند و برای دسترسی به داراییاش به فور وابسته نباشد. اما اگر کاربر نگهداری یا بازیابی کلید را به فور سپرده باشد، ابتدا باید کلید را دریافت کند یا از فرایند بازیابی استفاده کند.