بحث بانکداری باز در ایران سالهاست با توسعه API، دسترسی به سرویسهای بانکی و همکاری میان بانکها و فینتکها گره خورده است؛ اما احمد پیشگاهزاده، مدیرعامل پرداخت الکترونیک سپهر، معتقد است مسئله اصلی دیگر فنی نیست.
او در گفتوگو با رضا قربانی، بنیانگذار راه پرداخت، میگوید مانع اصلی توسعه بانکداری باز، نبود یک مدل تجاری سودده برای بانکها، فینتکها و شرکتهای پرداخت است. از نگاه او، اگر این سه ضلع بتوانند به مدلی برسند که برای همه طرفها ارزش اقتصادی ایجاد کند، حل بخش فنی چندان دشوار نخواهد بود.
.h_iframe-aparat_embed_frame{position:relative;}.h_iframe-aparat_embed_frame .ratio{display:block;width:100%;height:auto;}.h_iframe-aparat_embed_frame iframe{position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%;}
پیشگاهزاده حتی مسائل رگولاتوری را در مقایسه با مسئله مدل کسبوکار، در مرتبه بعدی قرار میدهد. به باور او، وقتی انگیزه اقتصادی و مدل درآمدی روشن باشد، بسیاری از موانع دیگر قابلحلتر میشوند.
سپهر نیز در برنامه راهبردی خود تلاش میکند از نقش سنتی یک شرکت صرفاً پردازشگر تراکنش فاصله بگیرد. پیشگاهزاده میگوید سیاست شرکت این است که صرفاً ارائهدهنده خدمات پرداخت یا تأییدکننده تراکنش نباشد و به سمت ارائه خدمات اعتباری و مالی در بسترهای غیرمالی حرکت کند.
او از پلتفرم «وامیپی» بهعنوان یکی از نمونههای این مسیر نام میبرد و میگوید سپهر به دارندگان کارت و پذیرندگان خود خدمات اعتباری ارائه میکند که امکان استفاده از آنها در پلتفرمهای غیرمالی نیز وجود دارد.
به گفته او، این شرکت در برخی تجربهها مانند امداد خودرو و «داریک» نیز APIها و سرویسهای خود را در اختیار کسبوکارهای دیگر قرار داده تا مشتری بتواند در نقطه نهایی خرید، بدون آنکه الزاماً از قبل مشتری مستقیم سپهر باشد، از خدمات اعتباری استفاده کند.
این همان مسیری است که سپهر آن را در قالب فایننس تعبیهشده دنبال میکند؛ یعنی انتقال پرداخت و اعتبار از یک محصول مستقل به بخشی از تجربه اصلی خرید کاربر.
موضوع مهم دیگر گفتوگو آینده ابزار پذیرش است. پرداخت الکترونیک سپهر بیش از صدها هزار کارتخوان را پشتیبانی میکند، اما پیشگاهزاده معتقد است سافتپوز بهتدریج بخشی از بازار کارتخوانهای سنتی را خواهد گرفت.
او البته تأکید میکند «سافتپوز قاتل دستگاه کارتخوان نیست». در کسبوکارهایی که پایداری سختافزار و اعتماد به تجهیزات فیزیکی اهمیت زیادی دارد، از جمله فروشگاههای زنجیرهای یا شرکتهای پخش، کارتخوان همچنان جایگاه خود را حفظ میکند.
اما شرایط در کسبوکارهای خرد متفاوت است. هزینه پایینتر، دسترسی سادهتر و نگهداری آسانتر میتواند باعث شود بخشی از این بازار به سمت سافتپوز حرکت کند.
پیشگاهزاده وضعیت فعلی سافتپوز در ایران را تقریباً نقطه آغاز میداند، اما پیشبینی میکند در سه سال آینده سهم آن بتواند حولوحوش ۳۰ درصد برسد. او این تغییر را اجتنابناپذیر میداند، هرچند سرعت و دامنه آن به چارچوب رگولاتوری و پذیرش بازار وابسته خواهد بود.
در بخش دیگری از گفتوگو، مسئله داده و اعتباردهی مطرح میشود. پیشگاهزاده میگوید اگر قرار باشد فقط یک دسته داده جدید در اختیار بازیگران مالی قرار گیرد، ترجیح او داده رفتاری پذیرنده و دارنده کارت است.
از نگاه او، داده مالی صرفاً برای تأیید تراکنش کافی نیست. اگر رفتار مالی کاربر یا پذیرنده در قالب یک امتیاز، نمره یا شاخص در اختیار ارائهدهندگان خدمات مالی قرار گیرد، امکان طراحی محصولات اعتباری بسیار دقیقتر خواهد شد.
او حتی میگوید اگر چنین دادهای امروز در دسترس باشد، سپهر میتواند اعتبار در نقطه فروش را بهعنوان یک محصول به بازار ارائه کند؛ بهگونهای که مشتری در لحظه خرید، فارغ از موجودی نقدی خود، بر اساس ارزیابی رفتاری از سرویس اعتباری استفاده کند.
اما صریحترین بخش مصاحبه به وضعیت اقتصادی صنعت پرداخت مربوط است.
پیشگاهزاده معتقد است اعداد بزرگ شبکه پرداخت از بیرون میتوانند تصویری جذاب ایجاد کنند، اما وقتی هزینه تجهیزات، تورم، نگهداری شبکه، امنیت و توسعه زیرساخت در نظر گرفته شود، وضعیت متفاوت است.
او میگوید صنعت پرداخت با نظام فعلی کارمزد و سطح کنونی درآمدها سودده نیست و در این شرایط حتی حفظ امنیت شبکه و نوسازی سختافزار نیز دشوار میشود؛ چه برسد به سرمایهگذاری روی نوآوری.
از نگاه او، کارمزد نباید بهعنوان یک درآمد جانبی یا «چیزی کنار کسبوکار اصلی» دیده شود. پرداخت خود یک سرویس اقتصادی است و ارائهدهنده باید در ازای آن درآمدی متناسب با هزینهها و ریسکهایش دریافت کند.
پیشگاهزاده در کنار اصلاح کارمزد، یک تغییر ساختاری دیگر را نیز ضروری میداند: نقش پررنگتر صنف در تنظیمگری.
او معتقد است تنظیمگری از طریق ساختارهای موقت یا تصمیمهای دستوری نمیتواند جای تجربه و بلوغ صنفی را بگیرد و اگر بخشی از تنظیمگری به نهادهای صنفی سپرده شود، اکوسیستم پایدارتر و بالغتری شکل خواهد گرفت.
در مجموع، تصویر پیشگاهزاده از آینده صنعت پرداخت مبتنی بر چند تغییر همزمان است: بانکداری باز با مدل تجاری واقعی، فایننس تعبیهشده، توسعه سافتپوز، استفاده از داده رفتاری و اصلاح نظام کارمزد و تنظیمگری.