سیوسومین نشست استماع نخبگانی مرکز پژوهشهای مجلس درباره ارتقای تابآوری کشور با استفاده از ظرفیت پلتفرمهای دیجیتال، دو روایت متفاوت از اقتصاد دیجیتال را کنار هم قرار داد. بابک نگاهداری، رئیس این مرکز، اقتصاد دیجیتال را «فرصت خوبی برای تحول در نظام حکمرانی و عبور از مشکلات» خواند و گفت دغدغههای فعالان این حوزه در قالب گزارشها و نامههای راهبردی به مجلس و مسئولان منتقل میشود. در مقابل، نمایندگان پلتفرمها مسئله را بیش از کمبود ظرفیت، در تکثر قوانین، برخوردهای سلیقهای، تعدد نهادهای ناظر، تبعیض میان بازار آنلاین و سنتی و اختلال اینترنت دیدند.
بر اساس گزارش روابط عمومی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، سیوسومین نشست استماع نخبگانی این مرکز با موضوع «ارتقای تابآوری کشور با استفاده از ظرفیت پلتفرمهای دیجیتال» برگزار شد؛ نشستی که در آن نمایندگانی از دیجیکالا، دیوار، مستر بلیط، آروان کلاد، گروه علیبابا، حوزه سلامت دیجیتال، معاونت علمی ریاستجمهوری و تعدادی دیگر از پلتفرمها، در کنار نمایندگانی از وزارت اقتصاد و وزارت ارتباطات حضور داشتند.
محور سخنان بابک نگاهداری، رئیس مرکز پژوهشهای مجلس، بر ظرفیت اقتصاد دیجیتال برای تغییر شیوه حکمرانی متمرکز بود. او گفت این مرکز بر اساس قانون در فرایند تهیه پیشنویس قوانین باید نظر ذینفعان را دریافت کند و وعده داد مطالب مطرحشده از سوی فعالان پلتفرمی در قالب گزارشها و نامههای راهبردی به مجلس و مسئولان اجرایی منتقل شود.
نگاهداری در عین حال بخشی از مشکلات را به سازوکار تصمیمگیری در کشور نسبت داد و از «عدم تصمیمگیری، کند تصمیم گرفتن و فرسایش نهادی حکمرانی» سخن گفت. به گفته او، «اقتصاد دیجیتال فرصت خوبی برای تحول در نظام حکمرانی و عبور از مشکلات فراهم کرده است» و در حوزه مردمیسازی امور اقتصادی نیز اقداماتی در حال طراحی است؛ هرچند در گزارش منتشرشده جزئیاتی از این اقدامات ارائه نشده است.
وقتی بازار آنلاین با قواعد متفاوت روبهرو میشود
در سوی دیگر نشست، فعالان کسبوکارهای دیجیتال تصویری از موانعی ارائه کردند که بخش مهمی از آنها مستقیماً به تنظیمگری و عملکرد نهادهای حاکمیتی مربوط بود. علیاکبر براری، مدیر حقوقی دیجیکالا، یکی از ملموسترین مثالها را درباره تفاوت برخورد با بازار آنلاین و سنتی مطرح کرد.
براری گفت: «چرا برخی کالاها خیلی راحت در مغازهها فروخته میشوند اما همان کالا اگر در پلتفرم باشد با شدت برخورد میشود.» او این تفاوت را عاملی مختلکننده برای رقابت دانست و همزمان از تعدد نهادهای نظارتی انتقاد کرد؛ موضوعی که به گفته او بخشی از توان پلتفرمها را بهجای توسعه کسبوکار، صرف مواجهه با نهادهای مختلف میکند.
براری البته همه مشکلات پلتفرمها را به تنظیمگری محدود نکرد و تورم و تحریمها را نیز دو عامل کلان مؤثر بر فعالیت آنها دانست. با این حال، نمونهای که او از تفاوت برخورد با یک کالا در فروشگاه فیزیکی و پلتفرم دیجیتال مطرح کرد، یکی از روشنترین مصادیق گلایه فعالان این نشست از تبعیض میان اقتصاد آنلاین و سنتی بود.
سلامت دیجیتال؛ جلساتی که به گفته فعالان به نتیجه نمیرسند
آناهیتا عامره از حوزه سلامت دیجیتال نیز از تکرار جلسات بدون حل مسائل کسبوکارها انتقاد کرد. به گفته او، فعالان این حوزه مشکلات خود را در جلسات مختلف مطرح میکنند، اما نتیجه ملموسی مشاهده نمیکنند و همین مسئله آنها را نسبت به ادامه حضور در چنین نشستهایی دلسرد کرده است.
عامره مسئله عرضه دارو در پلتفرمهای دیجیتال را یکی از نمونههای این وضعیت دانست. او گفت فعالان این حوزه موضوع را پیگیری کردهاند و از نظر آنها قانون مانعی ایجاد نکرده، اما محدودیتها همچنان برطرف نشده است.
«اجازه بدهید کار کنیم»
سید محمد قاسمی از مستر بلیط نیز بخش قابل توجهی از انرژی کسبوکارهای دیجیتال را صرف مواجهه با مسائل قانونی و تفاوت رویه دستگاهها دانست و گفت: «اجازه بدهید کار کنیم و کسبوکارها را توسعه دهیم.»
زهرا علیپور از آروان کلاد هم در این نشست از «برخی اختلالات عمدی در اینترنت کشور» سخن گفت و آنها را آسیبزننده به فعالیت کسبوکارها دانست. این ادعا در گزارش مرکز پژوهشهای مجلس به علیپور منتسب شده و متن منتشرشده جزئیات یا مستندات بیشتری درباره عمدیبودن این اختلالات ارائه نمیکند.
سید مسعود شریفی از گروه علیبابا نیز بر ظرفیت اقتصاد دیجیتال برای تغییر شیوه ارائه خدمات تأکید کرد و خواستار اعتماد بیشتر سیاستگذار و مجری به این بخش و فراهمشدن امکان توسعه آن شد.
چالشهای تنظیمگری اقتصاد دیجیتال
مجموع اظهارات مطرحشده در این نشست، یک فاصله معنادار را نشان میدهد: در حالی که رئیس مرکز پژوهشهای مجلس، اقتصاد دیجیتال را ابزاری برای تحول حکمرانی میداند، بخش قابل توجهی از گلایه فعالان همین حوزه متوجه شیوه فعلی حکمرانی و تنظیمگری است؛ از تکثر قوانین و نهادهای ناظر تا برخوردهای سلیقهای، تفاوت قواعد بازار آنلاین و سنتی و کیفیت دسترسی به اینترنت.
شایان ذکر است طرح سیمرغ رمضان، پویش خردورزی ملی برای ایران برخاسته، در راستای مأموریت ریاست محترم قوه مقننه به مرکز پژوهشهای مجلس، به منظور دریافت ایدههای نخبگانی در خصوص مسائل جنگ و پساجنگ و راهکارهای رفع آنها طراحی و سامانهای برای این موضوع به آدرس SIMORGH.MAJLES.IR راهاندازی شده است.