در چند روز گذشته، سه مسیر مهم فناوری مالی بیش از بقیه به چشم آمدهاند: پرداخت دارد از اپلیکیشن مستقل خارج میشود و به پیامرسان، NFC و گفتوگو میرود؛ بانکها با سرعت بیشتری وارد استیبلکوین و دارایی دیجیتال میشوند؛ و هویت دیجیتال، از ایران تا آلمان و سنگاپور، بیش از گذشته از «کارت» به سمت احراز هویت برخط و کیفهای هویتی حرکت میکند.
در ایران نیز چند تحول مهم همزمان رخ داده است؛ نرخ سوم بنزین تغییر کرده و دولت میخواهد کارت آزاد جایگاه را به کارت بانکی و هویت مصرفکننده متصل کند، حدود هشت هزار پروژه ارتباطی به بهرهبرداری رسیده، نخستین پایلوت توزیع کلید کوانتومی راه افتاده و سازمان ثبت احوال از طراحی نسل تازه کارت ملی سخن گفته است. در شماره هشتم «رادار راه پرداخت» سراغ ۲۵ خبر مهمی رفتهایم که شاید در ازدحام خبرهای چند روز گذشته ندیده باشید.
ایران؛ از کارت سوخت تا هویت و امنیت کوانتومی
۱. کارت آزاد جایگاههای سوخت به کارت بانکی و هویت افراد متصل میشود
با دوبرابرشدن نرخ سوم بنزین، قیمت سوخت عرضهشده با کارت آزاد جایگاه از ۱۷ شهریور از پنج هزار به ۱۰ هزار تومان رسید؛ سهمیه ۶۰ لیتری ۱۵۰۰ تومانی و ۵۰ لیتری سههزار تومانی خودروهای شخصی بدون تغییر مانده است. ایرنا به نقل از مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش گزارش داده این دو سهمیه نیاز حدود ۸۵ درصد مردم را پوشش میدهد. تحول مهمتر برای صنعت پرداخت، برنامه «شناسهدارکردن کارت آزاد جایگاه» است؛ طبق گزارش دیگری از ایرنا، در این طرح کارت بانکی فرد به سامانه مربوط متصل میشود تا هویت و سابقه سوختگیری او در فرایند تخصیص سوخت لحاظ شود. اجرای آزمایشی طرح برای مهرماه برنامهریزی شده و همزمان برنامه تبدیل رایگان خودروهای تاکسی اینترنتی به دوگانهسوز نیز مطرح شده است.
۲. نزدیک به هشت هزار پروژه ارتباطی با سرمایهگذاری ۳۶ همتی افتتاح شد
در مراسم «یک ایران متصل»، ۷۹۴۷ پروژه ارتباطات و فناوری اطلاعات با سرمایهگذاری ۳۶ هزار میلیارد تومان به بهرهبرداری رسید. ایرنا در گزارش این رویداد نوشته پروژهها فقط توسعه دکل مخابراتی نیستند و حوزههایی مانند شبکه ملی اطلاعات، فیبر نوری، ارتباطات سیار، اتصال روستاها، خدمات پستی و بانکی، دولت هوشمند، هوش مصنوعی و فناوری فضایی را در بر میگیرند. برای اقتصاد دیجیتال، مهمترین بخش این خبر نه تعداد پروژهها، بلکه میزان سرمایهای است که همچنان باید صرف لایه فیزیکی و ارتباطی خدمات دیجیتال شود.
۳. نخستین پایلوت توزیع کلید کوانتومی ایران راهاندازی شد
پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات از راهاندازی نخستین شبکه آزمایشگاهی و میدانی توزیع کلید کوانتومی یا QKD کشور خبر داده است. براساس گزارش ایرنا، این شبکه سهگرهی روی فیبر نوری ساخته شده و از VPN مبتنی بر IPsec در کنار کلیدهای توزیعشده به روش کوانتومی استفاده میکند. رئیس پژوهشگاه صراحتاً از سامانههای بانکی، مراکز اقتصادی و زیرساختهای انرژی بهعنوان کاربردهای آینده این فناوری نام برده است. گام بعدی نیز توسعه شبکه با همکاری شرکت ارتباطات زیرساخت عنوان شده است.
۴. نسل تازه کارت ملی قرار است وابستگی به خود کارت را کمتر کند
سازمان ثبت احوال در حال طراحی نسل تازه کارت ملی است. ایسنا به نقل از رئیس سازمان ثبت احوال گزارش داده هدف، تقویت احراز هویت برخط و استفاده بیشتر از هوش مصنوعی، اثر انگشت و تشخیص چهره است؛ بهگونهای که در بعضی سطوح خدمات، فرد حتی بدون همراهداشتن کارت فیزیکی بتواند احراز هویت شود. تعداد کارتهای ملی معوق نیز از ۷.۵ میلیون به حدود شش میلیون کارت کاهش یافته است. هنوز طراحی نهایی و زمان صدور عمومی نسل جدید اعلام نشده، بنابراین فعلاً با یک برنامه در حال طراحی روبهرو هستیم، نه محصولی که عرضه شده باشد.
پرداخت؛ از UPI بدون تماس تا پرداخت داخل واتساپ
۵. UPI هند «بزن و پرداخت کن» شد
هند قابلیت پرداخت بدون تماس را به UPI اضافه کرده است. رویترز گزارش داده که کاربر میتواند بدون بازکردن اپلیکیشن پرداخت، گوشی خود را با استفاده از NFC به پایانه فروش نزدیک کند و تراکنش را انجام دهد. اهمیت این تحول با مقیاس UPI روشنتر میشود؛ این شبکه فقط در اوت ۲۴.۵۱ میلیارد تراکنش به ارزش حدود ۳۱۴ میلیارد دلار پردازش کرده است. عرضه قابلیت تازه درست پیش از ورود گستردهتر Apple Pay به بازار هند انجام شده و UPI را از قلمرو QR مستقیم وارد رقابت پرداخت بدون تماس میکند.
۶. واتساپ پرداخت قبض را داخل پیامرسان آورد
واتساپ در هند به شبکه Bharat Connect متصل شده و کاربران میتوانند بدون خروج از پیامرسان قبضهای خود را پیدا و پرداخت کنند. FinTech News Singapore در گزارش این سرویس نوشته است کاربران به بیش از ۲۲ هزار و ۷۰۰ صادرکننده قبض در ۳۰ دسته دسترسی دارند؛ از برق، آب و گاز تا بیمه، FASTag، بدهی کارت اعتباری و اقساط وام. پرداخت نیز از طریق UPI و کارتهای اعتباری و بدهی امکانپذیر است. در نتیجه واتساپ یک گام دیگر از «پیامرسانی با قابلیت پرداخت» به سمت رابط کاربری خدمات مالی روزمره حرکت کرده است.
۷. شبکههای پرداخت BRICS در ۱۸ ماه بیش از ۱۰ تریلیون دلار تراکنش پردازش کردهاند
بحث اتصال UPI هند و Pix برزیل دیگر فقط یک پروژه دیپلماتیک نیست. فایننشال تایمز گزارش داده سامانههای پرداخت فوری کشورهای عضو BRICS در ۱۸ ماه گذشته بیش از ۱۰ تریلیون دلار تراکنش پردازش کردهاند؛ UPI بیش از ۵۵۰ میلیون و Pix بیش از ۱۷۰ میلیون کاربر دارند. حالا موضوع، اتصال این شبکهها به یکدیگر و به کشورهایی مانند سنگاپور، امارات و سریلانکا و حتی بررسی ارتباط با TIPS اروپا است. کنترل سرمایه، تبدیل ارز و عدم توازن تجاری هنوز موانع جدیاند؛ بنابراین بهتر است این تحول را نه «پول مشترک BRICS»، بلکه تلاش برای اتصال ریلهای پرداخت ملی بدانیم.
۸. U.S. Bank نخستین پرداخت برونمرزی زنده با استیبلکوین خودش را انجام داد
U.S. Bank یک تراکنش زنده میان واحدهای خود در آمریکای شمالی و اروپا را با استیبلکوین دلاری اختصاصیاش انجام داده است. به گزارش CoinDesk، آزمایش روی شبکه Stellar انجام شده و صدور، بازخرید، مسدودسازی و بازپسگیری توکن نیز در آن آزموده شده است. بانک اکنون کاربرد این زیرساخت را برای مدیریت نقدینگی، خزانهداری برونمرزی و انتقال وثیقه بررسی میکند. هنوز زمانبندی مشخصی برای عرضه این استیبلکوین به مشتریان اعلام نشده است.
۹. MoneyGram استیبلکوین را به کارت Visa وصل کرد
MoneyGram نخستین کارت Visa با پشتوانه استیبلکوین خود را در کلمبیا عرضه کرده است. The Block گزارش داده که کارت در زمان راهاندازی از USDC پشتیبانی میکند و قرار است استیبلکوین اختصاصی MoneyGram یعنی MGUSD نیز به آن اضافه شود. دارنده کارت میتواند موجودی دلاری مبتنی بر استیبلکوین را در شبکه Visa خرج کند یا آن را برای دریافت پول محلی به شبکه MoneyGram منتقل کند. پیام اصلی روشن است: استیبلکوین در حال عبور از «ریل انتقال پول» و تبدیلشدن به موجودی قابلخرج روزمره است.
۱۰. ایتالیا میخواهد پرداختهای خرد یوروی دیجیتال بدون کارمزد باشد
ایتالیا پیشنهاد کرده تراکنشهای زیر ۱۰ یورو با یوروی دیجیتال از کارمزد پذیرندگی معاف شوند. یورونیوز در گزارشی اختصاصی نوشته است در مذاکرات گزینه سقف دو سنتی نیز مطرح شده، اما صفرشدن کارمزد یکی از گزینههای جدی است. دادههای مورد استناد مذاکرات نشان میدهد پذیرندگان کوچک ممکن است چند برابر کسبوکارهای بزرگ کارمزد بپردازند. اگر پیشنهاد نهایی شود، یوروی دیجیتال از همان ابتدا فقط یک پروژه پولی نخواهد بود؛ بلکه مستقیماً وارد رقابت اقتصادی با شبکههای کارت خواهد شد.
۱۱. Nubank وارد بازار مصرفکننده آمریکا شد
Nubank، یکی از بزرگترین نئوبانکهای آمریکای لاتین، عرضه محصولات مالی خود در آمریکا را آغاز کرده است. رویترز گزارش داده حساب پسانداز با بازده ۳.۵ درصدی، حواله بینالمللی و کارت اعتباری بدون کارمزد سالانه با ۱.۵ درصد بازگشت نقدی از نخستین محصولاتاند. خدمات فعلاً با همکاری Lead Bank ارائه میشود، زیرا Nubank با وجود دریافت تأیید مشروط از OCC، هنوز همه مجوزهای لازم برای بانک خودش را نگرفته است. این شرکت در آینده دارایی دیجیتال، سرمایهگذاری، بیمه و حساب کسبوکار را هم بررسی میکند.
۱۲. UniCredit در حال بررسی ورود به نگهداری و معامله رمزارز است
گزارشها حاکی از آن است که UniCredit، دومین بانک بزرگ ایتالیا، در حال انتخاب یک تأمینکننده فناوری برای ساخت زیرساخت نگهداری، خریدوفروش و خدمات دارایی دیجیتال است. Bitcoin Magazine با استناد به گزارشهای منتشرشده درباره برنامه بانک نوشته است محصولات توکنیزهشده، اوراق با درآمد ثابت توکنی، استیبلکوین و رمزارزها از حوزههایی هستند که در بررسی قرار دارند. این بانک همچنین در پروژه Qivalis برای ایجاد استیبلکوین یورویی مشارکت دارد. هنوز تصمیم نهایی برای عرضه خدمات اعلام نشده، اما حرکت UniCredit نشان میدهد MiCA بهتدریج زمینه ورود بانکهای سنتی اروپا به خدمات کریپتویی را فراهم کرده است.
۱۳. Bybit میخواهد در اروپا از صرافی رمزارز به سوپراپ مالی تبدیل شود
Bybit قصد دارد در اروپا اپلیکیشنی ارائه کند که حساب و IBAN، دریافت حقوق، پرداخت قبض و انتقال محلی را در کنار کریپتو، استیبلکوین، سهام و مشتقات قرار دهد. CoinDesk گزارش داده که این صرافی توسعه خدمات مالی سنتی را بخشی از راهبرد اروپایی خود قرار داده است. نتیجه یک روند دوطرفه است: کارگزاریها و بانکها به کریپتو میآیند و صرافیهای رمزارزی در جهت مخالف به سمت بانکداری و کارگزاری همهکاره حرکت میکنند.
۱۴. Mastercard پرداخت را داخل گفتوگو میبرد
Mastercard و Flowcart در کنیا همکاری کردهاند تا خرید از مرحله کشف محصول تا سفارش و پرداخت در همان مسیر مکالمه انجام شود. PYMNTS در گزارش این همکاری نوشته مدل chat-to-pay قرار است پس از کنیا به بازارهای بیشتری در آفریقا توسعه یابد. نکته قابلتوجه این است که واتساپ اکنون سهم مهمی از سفارشهای تجارت الکترونیکی کنیا را در خود جای میدهد. این همکاری نشان میدهد پیامرسانها فقط کانال فروش نیستند؛ بهآرامی دارند خود صفحه پرداخت را هم میبلعند.
بانکهای مرکزی، سرمایه و طلا
۱۵. چین میلیاردها دلار دیگر به بانکها و بیمهگران تزریق میکند
پکن دور تازهای از افزایش سرمایه مؤسسات مالی بزرگ را آغاز کرده است. در تحلیل Breakingviews رویترز آمده که برنامه افزایش سرمایه بانکها یکی از ابزارهای دولت برای تقویت ترازنامه نظام مالی و افزایش ظرفیت حمایت اعتباری از اقتصاد است. بااینحال مسئله اصلی چین فقط عرضه اعتبار نیست؛ در محیطی با تقاضای ضعیف برای وام، سرمایه بیشتر بانک الزاماً به وامدهی بیشتر تبدیل نمیشود. همین مسئله باعث شده اثربخشی واقعی بستههای افزایش سرمایه محل بحث باشد.
۱۶. بانک مرکزی اروپا دوباره نرخ بهره را بالا برد
بانک مرکزی اروپا پس از بازگشت فشار تورمی، سیاست پولی را دوباره سختتر کرده است. فایننشال تایمز در گزارش نشست ECB نوشته است افزایش دوباره قیمت انرژی و بالاتررفتن پیشبینی تورم باعث شده مسیر نرخ بهره اروپا بار دیگر صعودی شود. این تحول بهویژه از آن جهت مهم است که نشان میدهد شوک انرژی میتواند حتی بدون رونق شدید تقاضا، دوباره مسیر نرخ بهره اروپا را تغییر دهد.
۱۷. چین در یک ماه بیش از ۲۰ تن طلا خرید
بانک خلق چین در اوت ۶۵۰ هزار اونس، معادل حدود ۲۰.۲ تن طلا به ذخایر خود اضافه کرد؛ بزرگترین افزایش ماهانه در نزدیک سه سال. ایرنا با اشاره به آمار ذخایر رسمی چین گزارش داده ارزش ذخایر طلای این کشور نیز به حدود ۳۵۰ میلیارد دلار رسیده است. نکته مهم فقط ادامه خرید نیست؛ سرعت انباشت دوباره افزایش یافته است. در محیطی که تنشهای ژئوپلیتیکی و بحث تنوعبخشی ذخایر رسمی ادامه دارد، رفتار چین همچنان یکی از مهمترین سیگنالهای بازار طلای بانکهای مرکزی است.
هویت دیجیتال؛ کارت کمتر، رمز عبور کمتر
۱۸. آلمان از ژانویه ۲۰۲۷ هویت دیجیتال را وارد گوشی میکند
کیف هویت دیجیتال دولتی آلمان با نام d-you قرار است از ژانویه ۲۰۲۷ راهاندازی شود. براساس اطلاعات منتشرشده درباره این پروژه، نسخه دیجیتال مدارک هویتی قرار است روی گوشی قرار بگیرد و کاربردهایی مانند اثبات سن، امضای قرارداد و افتتاح حساب بانکی را پوشش دهد. این پروژه بخشی از مسیر EUDI Wallet اتحادیه اروپاست. بهاینترتیب افتتاح حساب بانکی در اروپا یکی از نخستین کاربردهای جدی نسل بعدی زیرساخت هویت دیجیتال خواهد بود.
۱۹. سنگاپور ورود بدون رمز به Singpass را برای کاربران اندروید گسترش داد
سنگاپور Passkey را پس از کاربران آیفون برای کاربران اندروید Singpass نیز فعال کرده است. Biometric Update گزارش داده این روش بهجای رمز عبور و کد یکبارمصرف از کلیدهای رمزنگاری متصل به دستگاه استفاده میکند و در برابر فیشینگ مقاومتر است. Singpass در عمل فقط سامانه ورود دولت نیست و در خدمات مالی و بانکی نیز استفاده میشود؛ بنابراین حرکت آن به سمت Passkey، تغییر مهمی در زیرساخت احراز هویت دیجیتال در مقیاس ملی است.
هوش مصنوعی، کوانتوم و زیرساخت محاسباتی
۲۰. OpenAI نسخه تخصصی ChatGPT برای خدمات مالی عرضه کرد
OpenAI محصولی تخصصی برای خدمات مالی معرفی کرده که قرار است پژوهش، مدلسازی مالی و کار با دادههای تخصصی را در یک محیط واحد جمع کند. CNBC در گزارش این محصول نوشته است هدف OpenAI، ورود مستقیمتر به کارهایی است که امروز بخشی از آنها توسط تحلیلگران و بانکداران جوان انجام میشود. اهمیت خبر در این است که هوش مصنوعی عمومی حالا دارد به نرمافزار تخصصی میز کار بانکدار و تحلیلگر مالی تبدیل میشود.
۲۱. GPT-6 Astra به سطح تازهای از توانمندی سایبری رسیده است
OpenAI مدل GPT-6 Astra را عرضه کرده و در مستندات خود درباره تواناییهای پیشرفته آن در برنامهنویسی، استفاده از رایانه و کارهای عاملمحور توضیح داده است. در صفحه رسمی OpenAI درباره GPT-6 Astra این مدل بهعنوان نسل تازهای از سامانههای هوش مصنوعی برای کارهای پیچیده حرفهای معرفی شده است. اهمیت این نسل فقط در کیفیت پاسخ نیست؛ هرچه عاملها توانمندتر میشوند، کنترل دسترسی، امنیت سایبری و محدودکردن اقدام مستقل مدلها به مسئلهای جدیتر برای شرکتها و رگولاتورها تبدیل میشود.
۲۲. بانک مرکزی هند به صنعت مالی گفت برای عصر پساکوانتومی آماده شود
معاون بانک مرکزی هند در Global Fintech Fest از بانکها، فینتکها و اپراتورهای پرداخت خواسته مقاومسازی سامانههای مالی در برابر تهدیدهای کوانتومی را از همین حالا آغاز کنند. در پوشش زنده Global Fintech Fest موضوع مهاجرت زیرساخت مالی به استانداردهای امن در برابر رایانش کوانتومی یکی از محورهای مهم مطرحشده بود. این خبر در کنار پایلوت QKD ایران اهمیت ویژهای دارد: رایانش کوانتومی دیگر صرفاً مسئله پژوهشگاهها نیست و بانکهای مرکزی دارند آن را وارد برنامه تابآوری شبکه پرداخت میکنند.
۲۳. Pixxel بزرگترین دور سرمایهگذاری اسپیستک هند را بست
استارتاپ فضایی Pixxel ۱۰۰ میلیون دلار در دور Series C جذب کرده که بزرگترین دور سرمایهگذاری یک شرکت اسپیستک هندی عنوان شده است. رویترز گزارش داده Temasek و Seraphim Space این دور را رهبری کردهاند و مجموع سرمایه جذبشده شرکت به ۱۹۵ میلیون دلار رسیده است. Pixxel کارش را با تصویربرداری فراطیفی آغاز کرد و حالا به سمت ساخت زیرساخت یکپارچه «هوشمندی زمین» با ماهواره، حسگر و نرمافزار حرکت میکند.
۲۴. دیتاسنترها در یک هفته ۹.۳ درصد برق مالزی را مصرف کردند
سهم دیتاسنترها از مصرف برق مالزی در هفته دوم اوت به رکورد ۹.۳ درصد رسید؛ درحالیکه میانگین سال جاری حدود هفت درصد بوده است. Straits Times گزارش داده هوای گرم تقاضای سیستمهای سرمایشی دیتاسنترها را افزایش داده و رشد سریع ظرفیت مراکز داده، برنامهریزی شبکه برق کشور را تحت فشار قرار داده است. رونق AI اینجا دیگر یک مسئله نرمافزاری نیست؛ مستقیماً وارد برنامه توسعه نیروگاهی و شبکه برق یک کشور شده است.
۲۵. Skild AI به نرخ درآمد سالانه ۱۰۰ میلیون دلار رسیداستارتاپ رباتیک Skild AI اعلام کرده درآمد فعلی آن، اگر با همین روند در مقیاس یک سال ادامه پیدا کند، به ۱۰۰ میلیون دلار رسیده است. بلومبرگ در گزارش عملکرد این شرکت نوشته است رشد Skild نشان میدهد موج هوش مصنوعی از نرمافزار و مدلهای زبانی به سمت رباتیک و کار فیزیکی در حال حرکت است. این شرکت روی نرمافزارهایی کار میکند که میتوانند روی انواع مختلف رباتها در انبار، کارخانه و محیطهای صنعتی اجرا شوند.