بازار آنلاین طلا در ایران در چند سال گذشته از یک کسبوکار نوپا به یکی از حوزههای پرمناقشه اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است؛ بازاری که همزمان با اتحادیههای صنفی، نهادهای مجوزدهنده، بانک مرکزی و سایر بخشهای حاکمیتی در ارتباط است. مهدی فدایی، مدیرعامل طلاسی، در گفتوگو با رضا قربانی، بنیانگذار راه پرداخت، معتقد است راهحل این وضعیت نه اضافهکردن یک تنظیمگر جدید، بلکه روشنشدن نقش نهادهای موجود است.
.h_iframe-aparat_embed_frame{position:relative;}.h_iframe-aparat_embed_frame .ratio{display:block;width:100%;height:auto;}.h_iframe-aparat_embed_frame iframe{position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%;}
فدایی از این زاویه به بازار نگاه میکند که پلتفرم آنلاین طلا همچنان یک واحد صنفی فعال در بازار طلاست. به همین دلیل، معتقد است مرجع اصلی راهبری این کسبوکارها باید همان ساختاری باشد که بازار سنتی طلا را مدیریت میکند؛ یعنی اتحادیه طلا. در عین حال، او وجود دغدغههای حاکمیتی درباره فعالیت آنلاین، خالیفروشی و حفاظت از دارایی مشتریان را انکار نمیکند.
به گفته فدایی، ساختار فعلی ترکیبی از چند نهاد است؛ اتحادیه کسبوکارهای مجازی در بخش مجوزدهی نقش دارد، برخی وظایف در سطح دولت و نهادهای مبارزه با قاچاق تعریف شده و بانک مرکزی نیز در جایگاه مرتبط با سامانه نظارتی قرار گرفته است. او میگوید اگر این ترکیب بهدرستی راهبری شود، میتواند بخشی از نگرانیهای حاکمیت را پوشش دهد؛ مسئله اصلی از جایی آغاز میشود که مقررات، مدل اقتصادی و عملیاتی پلتفرم را تغییر دهد.
یکی از مهمترین مصادیق این موضوع، «سامانه ناظر» است. فدایی میپذیرد که سامانه نظارتی میتواند مانع خالیفروشی یا رفتارهای پرریسک شود، اما نسبت به بخشی از طراحی آن انتقاد دارد. به گفته او، اگر سامانه در برخی شرایط بهصورت قطعکننده عمل کند و امکان معامله را از پلتفرم بگیرد، یکی از ویژگیهای اصلی بازار آنلاین طلا یعنی دسترسی و معامله ۲۴ساعته از بین میرود.
مدیرعامل طلاسی میگوید مطالبه پلتفرمها حذف نظارت نیست؛ آنها میخواهند دغدغههای نظارتی در سامانه لحاظ شود، اما سازوکار نظارت به شکلی نباشد که خود پلتفرم را از ادامه فعالیت بازدارد. از نگاه او، تفاوت کسبوکار آنلاین با بازار سنتی دقیقاً در چابکی و دسترسی دائمی آن است و تنظیمگری نباید این مزیت را حذف کند.
بخش دیگری از گفتوگو به ورود بانکها و نئوبانکها به بازار طلا اختصاص دارد. فدایی با این روند موافق نیست. استدلال او این است که بانکها طی سالهای گذشته وارد حوزههای اقتصادی متعددی شدهاند و برخورداری از منابع مالی بزرگ به آنها قدرتی میدهد که رقابت با بخش خصوصی را نامتوازن میکند.
او میگوید اگر بانکها با همان قدرت مالی وارد بازار سنتی طلا نیز میشدند، ماهیت این بازار تغییر میکرد. فدایی صریحاً معتقد است بانکها باید بر بانکداری متمرکز شوند و فضای کسبوکار طلا را برای واحدهای صنفی و بخش خصوصی باقی بگذارند. او در یکی از صریحترین جملات این مصاحبه میگوید: «اگر همهجا را بانکها بیایند تصرف کنند، دیگر جایی برای بخش خصوصی نمیماند.»
در کنار این انتقاد، فدایی نقش بانکها در خزانهداری طلا را ضروری میداند. تفاوتی که او میان این دو موضوع قائل میشود، میان «رقابت با پلتفرم» و «ارائه زیرساخت به پلتفرم» است. به گفته او، پلتفرمهای طلا برای نگهداری دارایی مشتریان به خزانههای امن و تحت نظارت نیاز دارند و افزایش تعداد بانکهای دارای خزانه میتواند کیفیت خدمات را بالا ببرد.
فدایی میگوید محدودبودن تعداد خزانهها، پلتفرمها را مجبور میکند با شرایط یک یا چند ارائهدهنده محدود کنار بیایند. در مقابل، افزایش تعداد خزانههای مجاز باعث شکلگیری رقابت میان بانکها بر سر کیفیت خدمت، هزینه نگهداری و شرایط عملیاتی میشود.
او از معرفی بانک صادرات، بانک ملت و بانک سامان بهعنوان گزینههای جدید این حوزه یاد میکند، اما معتقد است این تصمیم دیر اتخاذ شده است. به گفته فدایی، تأخیر در توسعه زیرساخت خزانه برای طلا و بهویژه نقره، برای کسبوکار او مشکلات اجرایی ایجاد کرده است.
یکی دیگر از انتقادهای فدایی به تغییرات مقرراتی در حوزه واردات طلا و نقره بازمیگردد. او معتقد است برخی تصمیمها در عمل میتوانند به «خودتحریمی» منجر شوند؛ به این معنا که در شرایطی که ورود فلزات ارزشمند میتواند برای اقتصاد کشور مفید باشد، مقررات داخلی مسیر فعالیت رسمی و قانونی را دشوار میکند.
در مجموع، موضع مدیرعامل طلاسی این است که بازار آنلاین طلا بیش از هر چیز به تقسیم وظایف شفاف میان نهادهای ناظر، حفظ چابکی پلتفرمها و توسعه زیرساختهای رقابتی مانند خزانههای بانکی نیاز دارد. در این چارچوب، بانک از نگاه او میتواند زیرساختدهنده باشد، اما نباید با استفاده از قدرت مالی خود به رقیب مستقیم کسبوکارهای خصوصی بازار طلا تبدیل شود.