بازارهای مالی در حال ورود به مرحلهای تازه هستند؛ مرحلهای که در آن بلاکچین دیگر صرفاً زیرساختی برای رمزارزها نیست، بلکه بهتدریج در حال ورود به ساختار اصلی بازارهای مالی و داراییهای سنتی است. یکی از مهمترین بخشهای این تحول، توکنایز شدن سهام و داراییهای مالی است.
توکنایزیشن سهام به معنای ایجاد یک نمایش دیجیتال مبتنی بر بلاکچین از یک سهم یا منافع اقتصادی مرتبط با آن است. در این مدل، فناوری بلاکچین میتواند بخشی از فرآیندهای سنتی مانند ثبت مالکیت، انتقال دارایی، تسویه، مدیریت محدودیتهای معاملاتی و حتی برخی فرآیندهای مرتبط با حقوق سرمایهگذاران را به شکل دیجیتال و قابل برنامهریزی اجرا کند.
این تحول در نقطه اتصال بازار سرمایه سنتی، فناوری بلاکچین و Web3 قرار دارد و میتواند نحوه دسترسی، معامله، تسویه و مدیریت داراییهای مالی را تغییر دهد.
البته یک نکته بسیار مهم وجود دارد: هر چیزی که با عنوان «سهام توکنیزهشده» عرضه میشود، الزاماً به معنای مالکیت مستقیم همان سهم نیست. بسته به ساختار حقوقی و نحوه انتشار، یک توکن میتواند نماینده یک سهم واقعی، یک حق اقتصادی، یک منفعت قراردادی، یک دارایی پشتوانهدار یا حتی نوع دیگری از exposure مالی باشد.
بنابراین، درک ساختار حقوقی و اقتصادی توکن، به اندازه فناوری بلاکچین اهمیت دارد.
توکنایز شدن سهام دقیقاً چگونه انجام میشود؟
ساختار یک دارایی سهام توکنیزهشده معمولاً از چند بخش تشکیل میشود.
در مرحله نخست، ناشر یا یک نهاد مالی مجاز، دارایی پایه و ساختار حقوقی آن را مشخص میکند. این ساختار تعیین میکند که دارنده توکن دقیقاً چه حقوقی دارد و دارایی پایه چگونه نگهداری میشود.
سپس توکنهای مبتنی بر بلاکچین از طریق یک قرارداد هوشمند ایجاد میشوند. عرضه توکن، قوانین انتقال، محدودیتهای معاملاتی، دسترسی سرمایهگذاران و سایر ویژگیهای توکن میتوانند در این زیرساخت تعریف شوند.
در برخی مدلها، دارایی اصلی نزد یک متولی یا نهاد مالی تحت نظارت نگهداری میشود و توکن، حقوق مشخصی نسبت به آن دارایی یا منافع اقتصادی آن را نشان میدهد.
زمانی که سرمایهگذار توکن را خریداری یا منتقل میکند، این انتقال روی بلاکچین ثبت میشود. قراردادهای هوشمند نیز میتوانند بخشی از فرآیند انتقال و کنترلهای مربوط به شرایط معامله را بهصورت خودکار انجام دهند.
در نتیجه، بلاکچین میتواند یک پل دیجیتال میان زیرساختهای سنتی بازار سرمایه و زیرساختهای مالی مبتنی بر بلاکچین ایجاد کند.
چرا توکنایز شدن سهام مورد توجه قرار گرفته است؟
بازارهای مالی سنتی از شبکهای پیچیده از کارگزاران، متولیان، بورسها، اتاقهای پایاپای، سیستمهای تسویه و سایر واسطهها تشکیل شدهاند.
بلاکچین این امکان را ایجاد میکند که بخشی از این فرآیندها در یک زیرساخت دیجیتال مشترک انجام شود یا به کمک قراردادهای هوشمند خودکار شود.
از سوی دیگر، توکنایزیشن میتواند داراییهای مالی سنتی را با اکوسیستم داراییهای دیجیتال سازگارتر کند.
بهجای اینکه بازار سهام و بازار داراییهای دیجیتال دو دنیای کاملاً جدا باشند، توکنایزیشن میتواند امکان تعامل میان آنها را فراهم کند.
این موضوع در کنار افزایش علاقه مؤسسات مالی به توکنایز کردن اوراق بدهی، صندوقهای سرمایهگذاری، اعتبار خصوصی، املاک، کالاها و سایر داراییهای واقعی، باعث شده سهام نیز به یکی از مهمترین حوزههای RWA تبدیل شود.
۱۰ روند مهم در بازار سهام توکنیزهشده
۱. نزدیکتر شدن بازار مالی سنتی و Web3
یکی از مهمترین روندهای فعلی، همگرایی بازارهای مالی سنتی با فناوری بلاکچین است.
بانکها، شرکتهای مدیریت دارایی، فینتکها، صرافیها و پلتفرمهای دارایی دیجیتال، همگی در حال بررسی کاربردهای توکنایزیشن برای توسعه زیرساختهای مالی هستند.
سهام توکنیزهشده میتواند یکی از مهمترین پلهای ارتباطی میان این دو اکوسیستم باشد.
در این مدل، نهادهای مالی میتوانند ساختارهای قانونی و نظارتی خود را حفظ کنند و در عین حال از بلاکچین برای ایجاد زیرساختی قابل برنامهریزی برای نمایش، انتقال و تسویه دارایی استفاده کنند.
به همین دلیل، احتمال دارد مدل آینده بیشتر از آنکه به دنبال حذف کامل بازار مالی سنتی باشد، به سمت ترکیب زیرساخت سنتی و بلاکچین حرکت کند.
۲. افزایش مشارکت مؤسسات مالی
مشارکت مؤسسات بزرگ یکی دیگر از مهمترین روندهای بازار است.
شرکتهای بزرگ مالی بهتدریج در حال آزمایش و توسعه محصولات توکنیزهشده شامل صندوقها، اوراق بدهی، سپردهها و سایر داراییهای واقعی هستند.
این پروژهها نشان میدهند که کاربرد بلاکچین از رمزارزها فراتر رفته و میتواند به عنوان زیرساختی برای بازارهای مالی مورد استفاده قرار گیرد.
در ادامه این روند، سهام نیز میتواند به یکی دیگر از کلاسهای دارایی منتقلشده به شبکههای بلاکچینی تبدیل شود.
همزمان با افزایش مشارکت مؤسسات، زیرساختهای تخصصی مانند custody، احراز هویت، KYC، سیستمهای compliance، گزارشدهی و interoperability نیز اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
۳. تسویه سریعتر معاملات
یکی از مهمترین مزایای بالقوه اوراق بهادار توکنیزهشده، کاهش زمان و پیچیدگی تسویه است.
در بازارهای سنتی، یک معامله ممکن است میان چندین نهاد و سیستم مختلف پردازش شود.
بلاکچین میتواند با استفاده از یک دفترکل دیجیتال مشترک، بخشی از این فرآیند را سادهتر کند.
در نتیجه، سهام توکنیزهشده میتواند در شرایطی که زیرساخت حقوقی و عملیاتی اجازه دهد، به تسویه نزدیک به آنی یا کوتاهتر شدن چرخه تسویه کمک کند.
تسویه سریعتر میتواند ریسک طرف مقابل را کاهش دهد، بهرهوری سرمایه را افزایش دهد و نیاز به فرآیندهای متعدد تطبیق اطلاعات را کاهش دهد.
با این حال، صرف استفاده از بلاکچین به این معنی نیست که تمام الزامات سنتی تسویه حذف میشوند؛ ساختار حقوقی و مالی دارایی همچنان تعیینکننده نحوه تسویه واقعی خواهد بود.
۴. مالکیت کسری
یکی دیگر از مهمترین کاربردهای توکنایزیشن، Fractional Ownership یا مالکیت کسری است.
توکنایزیشن از نظر فنی میتواند تقسیم یک دارایی به تعداد زیادی واحد دیجیتال را سادهتر کند.
در چنین مدلی، سرمایهگذار میتواند بهجای خرید یک واحد کامل از دارایی، بخش کوچکتری از آن را خریداری کند.
این ویژگی میتواند دسترسی به برخی سرمایهگذاریها را برای گروه بیشتری از سرمایهگذاران امکانپذیر کند.
البته میزان مالکیت کسری و شرایط آن همچنان به قوانین، مقررات، حداقل سرمایهگذاری، شرایط پلتفرم و صلاحیت سرمایهگذار بستگی خواهد داشت.
۵. شکلگیری بازارهای ۲۴/۷
یکی از ویژگیهای مهم شبکههای بلاکچینی، فعالیت مستمر آنهاست.
بازارهای سنتی معمولاً ساعات معاملاتی مشخصی دارند، اما زیرساخت بلاکچینی میتواند در تمام ساعات شبانهروز فعال باشد.
این موضوع امکان ایجاد بازارهایی را فراهم میکند که داراییهای توکنیزهشده در آنها خارج از ساعات معمول بازارهای سنتی نیز قابل دسترسی باشند.
البته فعالیت ۲۴ ساعته بلاکچین بهتنهایی به معنای امکان معامله قانونی و اقتصادی یک سهم در تمام ساعات شبانهروز نیست.
ساعات بازار، نقدشوندگی، قوانین تسویه، رویدادهای شرکتی و الزامات نظارتی همچنان اهمیت دارند.
روند اصلی، حرکت به سمت زیرساخت مالی دیجیتال و همیشهدردسترس است.
۶. اوراق بهادار قابل برنامهریزی
یکی از تفاوتهای مهم داراییهای بلاکچینی با داراییهای سنتی، قابلیت برنامهپذیری آنهاست.
قراردادهای هوشمند میتوانند نحوه صدور، انتقال، محدودیت و مدیریت یک توکن را مشخص کنند.
حتی برخی قوانین مربوط به احراز شرایط سرمایهگذار یا محدودیت انتقال میتوانند در زیرساخت توکن تعریف شوند.
در بازار سهام توکنیزهشده، این قابلیت میتواند برای فرآیندهایی مانند بررسی صلاحیت سرمایهگذار، محدودیت انتقال، مدیریت رویدادهای شرکتی، گزارشدهی و سایر فرآیندهای مالی مورد استفاده قرار گیرد.
در نتیجه، دارایی مالی دیگر صرفاً یک نمایش دیجیتال نیست؛ بلکه میتواند به یک دارایی مالی قابل برنامهریزی تبدیل شود.
۷. شفافیت بیشتر
بلاکچین میتواند سوابق تراکنشها را به شکلی شفاف و قابل حسابرسی ثبت کند؛ البته میزان شفافیت به نوع شبکه و معماری سیستم بستگی دارد.
در مدلهای توکنیزهشده، ناشر، سرمایهگذار، نهادهای نظارتی و سایر ذینفعان میتوانند در صورت وجود دسترسی مناسب، اطلاعات مرتبط با تراکنشها را با سهولت بیشتری بررسی کنند.
البته شفافیت به معنای عمومی بودن تمام اطلاعات نیست.
در بازارهای مالی، حفظ حریم خصوصی و رعایت الزامات قانونی ممکن است استفاده از شبکههای permissioned یا دسترسیهای کنترلشده را ضروری کند.
بنابراین هدف اصلی، ترکیب شفافیت و حریم خصوصی است، نه حذف یکی به نفع دیگری.
۸. ادغام با استیبلکوینها
استیبلکوینها میتوانند نقش مهمی در آینده بازارهای سهام توکنیزهشده داشته باشند.
اگر اوراق بهادار روی بلاکچین قرار بگیرند، میتوان از ارزهای دیجیتال باثبات نیز به عنوان ابزار تسویه استفاده کرد.
این موضوع میتواند محیطی ایجاد کند که در آن دارایی توکنیزهشده و پول دیجیتال در یک زیرساخت مشترک فعالیت کنند.
در چنین اکوسیستمی، خرید و فروش داراییها میتواند با استفاده از ابزارهای پرداخت بومی بلاکچین انجام شود.
با این حال، موفقیت چنین مدلی به عواملی مانند مقررات، نقدشوندگی، interoperability و میزان پذیرش مؤسسات مالی وابسته خواهد بود.
۹. سرمایهگذاری فرامرزی
بلاکچین ذاتاً زیرساختی جهانی است و همین ویژگی میتواند مدلهای جدیدی برای سرمایهگذاری بینالمللی ایجاد کند.
توکنایزیشن میتواند برخی موانع زیرساختی دسترسی به بازارهای مالی بینالمللی را کاهش دهد.
اما این به معنای حذف مرزهای قانونی نیست.
صلاحیت سرمایهگذار، مالیات، محدودیت مالکیت خارجی، KYC، مجوزها و قوانین اوراق بهادار همچنان در هر کشور باید رعایت شوند.
بنابراین بلاکچین میتواند برخی موانع فنی را کاهش دهد، اما مرزهای نظارتی را از بین نمیبرد.
۱۰. شکلگیری صرافیها و بازارهای قانونمند توکنیزهشده
با رشد توکنایزیشن، احتمال شکلگیری پلتفرمهای تخصصی برای معامله داراییهای توکنیزهشده افزایش پیدا میکند.
برخی از این پلتفرمها ممکن است از ابتدا برای داراییهای توکنیزهشده طراحی شوند و برخی دیگر نیز میتوانند زیرساخت بلاکچینی را به بورسها و بازارهای موجود اضافه کنند.
چنین بازارهایی باید بتوانند مجموعهای از خدمات شامل معامله، تسویه، custody، compliance و حل اختلاف را در کنار یکدیگر ارائه کنند.
در نهایت، توسعه همین زیرساختها مشخص خواهد کرد که سهام توکنیزهشده صرفاً یک بازار تخصصی باقی میماند یا به بخشی از بازار سرمایه جریان اصلی تبدیل میشود.
مزایای سهام توکنیزهشده
اگر توکنایزیشن در چارچوب مناسب حقوقی و نظارتی انجام شود، میتواند مزایای قابلتوجهی ایجاد کند:
- دسترسی بیشتر: ایجاد کانالهای جدید برای دسترسی به محصولات مالی
- مالکیت کسری: امکان ایجاد واحدهای سرمایهگذاری کوچکتر
- تسویه سریعتر: کاهش بخشی از فرآیندهای تطبیق و تسویه
- برنامهپذیری: خودکارسازی برخی فرآیندهای مالی و نظارتی
- شفافیت: ایجاد سوابق تراکنشی قابل حسابرسی
- زیرساخت جهانی: امکان ایجاد زیرساخت برای تراکنشهای فرامرزی
- قابلیت تعامل: امکان اتصال داراییهای توکنیزهشده به سایر کاربردهای مالی مبتنی بر بلاکچین
سهام توکنیزهشده در برابر سهام سنتی
یکی از مهمترین نکاتی که سرمایهگذاران باید در نظر بگیرند این است که سهام توکنیزهشده الزاماً معادل سهام سنتی نیست.
سهام سنتی در زیرساخت رسمی بازار سرمایه ثبت میشود و معمولاً حقوق مشخصی مانند حق رأی، سود سهام، حقوق مربوط به رویدادهای شرکتی و سایر حمایتهای قانونی را برای سهامدار ایجاد میکند.
اما یک توکن ممکن است بسته به ساختار خود، نشاندهنده یک سهم واقعی، یک منفعت مالکانه، یک حق قراردادی، یک ابزار مشتقه یا صرفاً exposure اقتصادی به قیمت یک سهم باشد.
بنابراین پیش از سرمایهگذاری باید مشخص شود:
- توکن دقیقاً نماینده چه چیزی است؟
- دارایی پایه کجا نگهداری میشود؟
- آیا دارنده توکن حق رأی دارد؟
- آیا سود سهام دریافت میکند؟
- شرایط بازخرید چگونه است؟
- در صورت ورشکستگی چه حقوقی دارد؟
- چه نهادی بر محصول نظارت میکند؟
این تفاوتها از مهمترین موضوعات آینده بازار سهام توکنیزهشده خواهند بود.
چالشهای بازار سهام توکنیزهشده
با وجود تمام ظرفیتها، این بازار همچنان با چالشهای جدی مواجه است.
ابهامهای قانونی و نظارتی
قوانین اوراق بهادار در کشورهای مختلف متفاوت هستند و نهادهای نظارتی باید درباره نحوه طبقهبندی، انتشار، معامله و نظارت بر سهام توکنیزهشده تصمیمگیری کنند.
KYC، AML، حمایت از سرمایهگذار، custody و گزارشدهی نیز میتوانند پیچیدگی عملیاتی قابلتوجهی ایجاد کنند.
نقدشوندگی
قرار گرفتن یک دارایی روی بلاکچین بهتنهایی نقدشوندگی ایجاد نمیکند.
برای شکلگیری یک بازار کارآمد، تعداد کافی خریدار و فروشنده لازم است.
اگر نقدشوندگی میان پلتفرمها و شبکههای مختلف تقسیم شود، ممکن است بازار با مشکل fragmentation مواجه شود.
نگهداری و custody
سرمایهگذاران نهادی به زیرساختهای امن نگهداری دارایی نیاز دارند.
در داراییهای توکنیزهشده، سیستم custody باید هم از دارایی دیجیتال محافظت کند و هم ارتباط آن با دارایی مالی پایه را حفظ کند.
ریسک قراردادهای هوشمند
قرارداد هوشمند نیز مانند هر نرمافزار دیگری میتواند دارای آسیبپذیری باشد.
یک خطای برنامهنویسی یا حمله امنیتی میتواند بر انتقال توکن یا فرآیندهای خودکار اثر بگذارد.
به همین دلیل audit، تستهای امنیتی، کنترل دسترسی و پایش مستمر اهمیت زیادی دارند.
نبود استانداردهای مشترک
پلتفرمهای مختلف ممکن است از بلاکچینها و استانداردهای متفاوتی استفاده کنند.
اگر این شبکهها نتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، بازار توکنیزهشده ممکن است به مجموعهای از اکوسیستمهای جدا از هم تبدیل شود.
استانداردهای مشترک و زیرساختهای cross-chain بنابراین نقش مهمی در آینده این بازار خواهند داشت.
نقش هوش مصنوعی در بازار سهام توکنیزهشده
یکی دیگر از فناوریهایی که میتواند در کنار بلاکچین به توسعه بازارهای مالی توکنیزهشده کمک کند، هوش مصنوعی است.
AI میتواند حجم عظیمی از دادههای بازار را تحلیل کند، الگوها را شناسایی کند، ریسک را پایش کند، رفتارهای مشکوک را تشخیص دهد و بخشی از فرآیندهای گزارشدهی مالی را خودکار کند.
سیستمهای compliance مبتنی بر هوش مصنوعی نیز میتوانند تراکنشها را بررسی کرده و فعالیتهای غیرعادی را شناسایی کنند.
همچنین ابزارهای مدیریت پرتفوی مبتنی بر AI میتوانند داراییهای توکنیزهشده را بر اساس ریسک، نقدشوندگی، عملکرد تاریخی و اهداف سرمایهگذاری تحلیل کنند.
در واقع میتوان یک ترکیب قدرتمند را تصور کرد:
بلاکچین، زیرساخت دیجیتال قابل اعتماد را فراهم میکند و هوش مصنوعی، لایه هوشمندی و اتوماسیون را به آن اضافه میکند.
با رشد بازارهای مالی توکنیزهشده، این ترکیب میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
سهام توکنیزهشده و آینده RWA
سهام توکنیزهشده بخشی از یک تحول بزرگتر یعنی Real World Asset Tokenization است.
در توکنایزیشن داراییهای واقعی، داراییهای فیزیکی یا مالی سنتی به شکل توکنهای دیجیتال روی شبکههای بلاکچینی نمایش داده میشوند.
این داراییها میتوانند شامل:
- املاک
- اوراق دولتی
- اعتبار خصوصی
- کالاها
- صندوقهای سرمایهگذاری
- سهام و سایر داراییهای مالی
باشند.
بنابراین، رشد سهام توکنیزهشده را نباید یک اتفاق جداگانه در نظر گرفت. این بازار بخشی از حرکت بزرگتر بازارهای مالی به سمت زیرساختهای مبتنی بر بلاکچین است.
در آینده ممکن است مرز میان «دارایی سنتی» و «دارایی دیجیتال» تا حد زیادی کمرنگ شود و کلاسهای مختلف دارایی در قالب توکنهای دیجیتال قابل تعامل باشند.
آینده سهام توکنیزهشده چگونه خواهد بود؟
آینده این بازار به چند عامل کلیدی وابسته است.
اولین عامل، شفافیت مقرراتی است. مؤسسات مالی برای سرمایهگذاری گسترده در زیرساخت توکنیزیشن به قوانین مشخص و قابل پیشبینی نیاز دارند.
عامل دوم، استانداردهای فناوری است. بلاکچینها، کیف پولها، متولیان دارایی، صرافیها و سیستمهای compliance باید بتوانند با یکدیگر ارتباط مؤثر داشته باشند.
عامل سوم، نقدشوندگی است. سرمایهگذار باید مطمئن باشد که دارایی توکنیزهشده را میتواند با کارایی مناسب خرید و فروش کند.
و در نهایت، مشارکت مؤسسات بزرگ میتواند سرعت رشد این بازار را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
در چنین شرایطی، سهام توکنیزهشده احتمالاً بهتدریج از یک محصول صرفاً جدید و حتی بعضاً سفتهبازانه فاصله میگیرد و به ابزاری برای بازطراحی نحوه انتشار، انتقال، تسویه و مدیریت داراییهای مالی تبدیل میشود.
توکنایزیشن؛ از فناوری تا زیرساخت بازار سرمایه
تحول اصلی در توکنایزیشن فقط ایجاد یک توکن جدید نیست.
موضوع اصلی، بازطراحی زیرساخت بازار سرمایه است.
وقتی یک دارایی مالی روی بلاکچین قرار میگیرد، امکان ایجاد فرآیندهای جدید برای مالکیت، انتقال، تسویه، compliance، گزارشدهی و تعامل با سایر داراییهای دیجیتال فراهم میشود.
اما موفقیت این مدل تنها به فناوری وابسته نیست.
قانونگذاری، ساختار حقوقی، custody، نقدشوندگی، امنیت و اعتماد سرمایهگذار به همان اندازه اهمیت دارند.
به همین دلیل، آینده متعلق به پروژههایی نخواهد بود که صرفاً یک دارایی را روی بلاکچین قرار میدهند؛ بلکه متعلق به زیرساختهایی خواهد بود که بتوانند فناوری بلاکچین را با استانداردهای بازار سرمایه ترکیب کنند.
مزدکس؛ زیرساخت توکنایزیشن داراییهای واقعی
در مزدکس، توکنایزیشن صرفاً یک ایده آیندهنگرانه نیست؛ بلکه بخشی از زیرساختی است که برای توسعه بازار داراییهای واقعی ایجاد شده است.
مزدکس با تمرکز بر توکنایزیشن و ایجاد دسترسی دیجیتال به داراییهای واقعی، خدمات خود را در حوزههای مختلف توسعه داده است؛ از جمله:
صندوقهای سرمایهگذاری
گواهی سپرده کالایی
طلا
محصولات معدنی
پروژههای انرژی
املاک
اوراق تأمین مالی
هدف از این زیرساخت، ایجاد مسیری برای دسترسی سادهتر، شفافتر و منعطفتر به داراییهای واقعی و مالی از طریق فناوری بلاکچین است.
مسیر بازارهای مالی به سمت توکنیزه شدن در حال حرکت است؛ پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که آیا داراییها توکنیزه خواهند شد، بلکه این است که این تحول با چه سرعتی و با چه زیرساختی اتفاق خواهد افتاد.
مزدکس در حال توسعه همین زیرساخت برای بازار داراییهای واقعی است.